Red Purple Black

رووبه‌ری داهێنان و زنجیره‌ پرس و رایه‌ك! ... سازدانی دیمانه‌: هێمن مه‌لازاده‌

PDFPrintE-mail

پ1/ بۆ ده‌یه‌یه‌ك ده‌چێت جۆرێك له‌ خه‌مساردی له‌ چاپه‌مه‌نی كوردی هه‌یه‌ به‌رانبه‌ر به‌ شته‌ مێژوییه‌كان، ئه‌و خه‌مساردییه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ ئاستێك كه‌ بۆ نموونه‌ هێشتاش زۆر به‌ كه‌می ئه‌و كتێبانه‌ وه‌رده‌گێڕدرێن و چاپ ده‌كرێن كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ مێژووی دوور و نزیكی ئێمه‌ی كورده‌وه‌، ئایا به‌ راستی مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ سه‌رچاوه‌گه‌لێكی باشی نووسرا و وه‌رگێڕدراومان هه‌یه‌ به‌ كوردی یانیش له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ كه‌ جۆرێك له‌ خه‌مساردیی له‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا دروست بووه‌؟ 

وه‌ڵام: ئێمه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌گه‌لێكی باشی نووسراو و وه‌رگێڕدراومان نییه‌.. دیاره‌ زۆر شت له‌سه‌ر كوردستان و كورد نووسراون، چه‌ندن ئه‌وه‌یان كه‌س نازانێت، چونكه‌ ئێمه‌ هه‌ر له‌ وه‌رگێڕاندا كۆڵ و خه‌مسارد نیین! به‌ڵكو كێشه‌ی ئاماریشمان زۆره‌ و ته‌نانه‌ت ناوی ئه‌و نووسینه‌ وه‌رنه‌گێڕدراوانه‌ و نووسه‌ره‌كانیشیانمان به‌ته‌واوه‌تی لانییه‌! خه‌مساردی ته‌نها له‌ وه‌رگێڕانی ئه‌و تێكسته‌ مێژووییانه‌دا نییه‌، به‌ڵكو ئێمه‌ له‌ ئه‌لفه‌وه‌ تاكو یێ كێشه‌ی زۆرمان هه‌یه‌!.. رووداوێكی گه‌وره‌ و گرانی وه‌كو ئه‌نفال، ته‌نانه‌ت نه‌شخراوه‌ته‌ به‌رنامه‌ی خوێندنه‌وه‌ به‌ته‌واوه‌تی، ئیدی چۆن و به‌چ به‌رنامه‌یه‌ك ئه‌و تێكسته‌ مێژووییانه‌ وه‌ربگێڕدرێن!..

له‌ رووسیای پێش به‌ڵشه‌ڤیكه‌كان و له‌ سه‌رده‌می سزاردا، زمانی رووسی تاڕاده‌یه‌ك گرنگییه‌كی ئه‌وتۆی نه‌بوو، به‌ڵام چونكه‌ به‌ڵشه‌ڤیكه‌كان به‌رنامه‌ی به‌ڕێوه‌بردنیان هه‌بوو، هاتن هه‌رچی ئه‌ده‌ب و كتێبی گرنگی جیهان هه‌یه‌ وه‌ریانگێڕایه‌ سه‌ر زمانی رووسی و زمانی رووسییان كرده‌ زمانی، ئه‌ده‌ب، زانست و هونه‌ر!.. حه‌مه‌ ره‌زاشای ئێران خزمه‌تیكی گه‌لێك گه‌وره‌ی نه‌ته‌وه‌ی فارسی كرد، كه‌ له‌شكرێك وه‌رگێڕی دروستكرد! به‌ڕاده‌یه‌ك كتێبخانه‌ی فارسی له‌ ناوچه‌كه‌دا ده‌وڵه‌مه‌ندترینه‌ و ته‌نانه‌ت له‌هی عه‌ره‌بیش ده‌وڵه‌مه‌ندتره‌!..

ئه‌و دوو نموونه‌یه‌م بۆ ئه‌وه‌ هێنایه‌وه‌ كه‌ بڵێم، ئه‌و تێكستانه‌ به‌ یه‌ك كه‌س و دوو كه‌س وه‌رناگێڕدرێن، هه‌وڵ هه‌بووه‌، به‌ڵام تاكه‌كه‌سی بوون و نه‌چوونه‌ته‌ چوارچێوه‌ی دامه‌زراوه‌ییه‌وه‌، ده‌بێت ئه‌م كاره‌ سیستمتێك پێی هه‌ڵبستێت و پلان و بودجه‌ی پێویستی بۆ هه‌بێت.. هه‌ربۆیه‌ زۆرجار وه‌زاره‌تی رۆشنبیریی هه‌رێم كه‌وتۆته‌ به‌ر نیشانه‌ی پرسیاری من و زۆری تریش و من به‌ڕاستی نازانم ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ به‌ته‌واوه‌تی چیده‌كات و كاری چییه‌!..

پ2/ ئه‌و سه‌رچاوانه‌ی كه‌ وه‌رده‌گێڕدرێن زۆربه‌ی ئه‌و گه‌ڕیدانه‌ نووسیویانه‌ كه‌ هاتوون سه‌ردانی كوردستانیان كردووه‌، ئه‌وانه‌ش هێنده‌ی له‌ رووی سۆزدارییه‌وه‌ په‌یوه‌ستن به‌ مه‌سه‌له‌ی كورده‌وه‌ كه‌ غه‌درێكی گه‌وره‌یان لێكراوه‌ و دابه‌ش كراوه‌، زۆركه‌متر لایه‌نه‌ خراپه‌كانی كه‌لتووری ئێمه‌ باس ده‌كه‌ن و ده‌رده‌خه‌ن، با پرسیارێكی جه‌وهه‌ریی بكه‌ین، ئایا ئه‌مه‌ تا چه‌ند قازانجی به‌ كولتووری كوردی گه‌یاندووه‌؟

وه‌ڵام: مێژوو، رابردووی نه‌ته‌وه‌ یان كۆمه‌ڵێك كه‌س یاخود دامه‌زراوێكه‌، ئه‌و مێژووه‌ش هه‌مه‌لایه‌نه‌یه‌، باش و خراپ! ژیانی نه‌ته‌وه‌یه‌كیش نابێت له‌ هه‌موو ئان و زه‌مانێك وه‌ك كاتژمێر به‌ڕێوه‌ڕۆیشتبێت! ته‌نانه‌ت من باوه‌ڕم به‌وه‌ش نییه‌ كه‌ به‌ به‌ریتانیا ده‌ڵێن ئه‌و شارستانییه‌یه‌ كه‌ هه‌رگیز خۆری لێ ئاوا نه‌بووه‌!.. چونكه‌ ژیانی نه‌ته‌وه‌كان وه‌ك ژیانی تاكه‌كه‌سێك وایه‌، بریتییه‌ له‌ هه‌وراز و نشێو، سه‌ركه‌وتن و ژێركه‌وتن، نه‌خۆشی، شانازی و ملكه‌چی و زۆریتر..

مێژووی ئێمه‌، تا روویه‌كی گه‌شی شارستانیی تێداده‌بینیت، هه‌زار و یه‌ك تێشكان و ناپاكی و براكوژی و كاری خراپی تری تیاده‌بینیت، ئه‌مه‌ هه‌ر ته‌نها له‌م ده‌یه‌یانه‌ی كۆتاییدا وانه‌بووه‌، به‌ڵكو تازۆرتر قووڵببیته‌وه‌ و بكه‌ویته‌ ناو میرنشین و ده‌وڵه‌تۆكه‌ و هۆزه‌كانی ماده‌وه‌ به‌ره‌و خراپتر و دابڕانی زۆرتر و په‌رپه‌رتیی زۆرتر ده‌چێت..

كه‌م كه‌س هه‌یه‌ به‌ راستگۆییه‌وه‌ باسی دۆزی كورد و كێشه‌كانی كردبێت، ئه‌وه‌ی دوژمنمان بووبێت، به‌ خراپه‌ باسی كردووین و ئه‌گه‌ر شتێكی باشیشمان هه‌بووبێت، لێیی سه‌ندووینه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌شی دۆستمان بووبێت چاوپۆشی له‌ زۆرشتی خراپمانكردووه‌ و به‌چاوی سۆزه‌وه‌ باسی كردووین.. خۆیشمان تاوه‌كو ئێستا نه‌مانتوانیوه‌ راستگۆیانه‌ له‌ خودی خۆمان و رابردووی خۆمان بتۆژینه‌وه‌!.

هه‌تا ئێستا جه‌ژنی نه‌ورۆز مشتومڕی زۆر له‌سه‌ره! چۆن بتوانیین به‌شێوه‌یه‌كی زانستییانه‌ بیسه‌لمێنین كه‌ ئه‌و كه‌لێنده‌ره‌ی كه‌ مێژووه‌كه‌ی براوه‌ته‌وه‌ بۆ ساڵی 700ی پ ز، بنه‌مایه‌كی مێژوویی هه‌یه‌؟ هه‌روه‌ها ئه‌و 21 تیشكه‌ی خۆره‌كه‌ی نێو ئاڵای كوردستان له‌ رووی مێژوویی و فه‌رهه‌نگییه‌وه‌ له‌ كوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌؟

مێژووی ئێمه‌، ئایا به‌هۆی خۆمانه‌وه‌ بێت یان ده‌ستی ده‌ره‌كی، كۆمه‌ڵێك درۆی گه‌وره‌ی تێكه‌وتووه‌، ده‌بێت ئێمه‌ باشتر خۆمان بناسین، ئه‌گه‌رنا، نه‌ته‌وه‌ بوونمان ده‌كه‌وێته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ كه‌ تاوه‌كو ئێستا ئێمه‌ نه‌بووینه‌ته‌ خاوه‌نی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی خۆمان!.

پ3/ بۆچی ئێمه‌ بۆ مێژووی خۆمان هه‌میشه‌ شایه‌دی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌ده‌ین كه‌ مێژووی ئێمه‌یان نووسوه‌ته‌وه‌، ئایا ئه‌گه‌ر ئێمه‌ خۆمان واته‌ كه‌سانی وه‌ك جه‌نابتان و چه‌ندانی دیكه‌ له‌ جیاتی مێژوونووسه‌ گه‌وره‌كانی یه‌كێتی سۆڤییه‌تی پێشوو، مێژووی خۆمان بنووسیبایه‌وه‌، هه‌مان ئه‌و گرنگییه‌مان پێده‌دا یان نا؟

وه‌ڵام: هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌ر خۆمان به‌شێوه‌یه‌كی زانستییانه‌ و دوور له‌ هه‌ر روویه‌كی سۆز و سۆزداری مێژووی خۆمان بنووسینه‌وه، دیاره‌ زۆرباشتر ده‌بێت. من ناڵێم نووسینی سۆزداریم نییه‌ بۆ كوردستان و كورد، هه‌ڵبه‌ت نووسینه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانم هه‌ندێكیان ئه‌و مۆركه‌یان پێوه‌دیاره‌، به‌ڵام هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌! نووسینی مێژوویی و شیعری دڵداری و خه‌یاڵه‌كانی زۆر جیاوازن، ئه‌ده‌بی نووسینی ئێمه‌ به‌گشتی له‌ شیعرنووسین ده‌چێت و تژییه‌ له‌ئه‌ندێشه! نووسینی مێژوویی و سیاسیم خوێندووه‌ته‌وه‌ كه‌ كابرای نووسه‌ری به‌ حیسابی خۆی مێژووی نووسیوه‌، كه‌چی دێته‌سه‌ر باسی گیای سروشتی و وشككردنه‌وه‌ی ته‌پاڵه‌ له‌ لادێكانی كوردستاندا!.

ئه‌گه‌ر نه‌زانین باسكردنی گیای سروشتی، پێوه‌ندیی به‌ زانستی بایۆلۆجی و ده‌رمانسازی و وشككردنه‌وه‌ی ته‌پاڵه‌ش په‌یوه‌ندیی به‌ زانستی كۆمه‌ڵناسیی كورده‌وارییه‌وه‌ هه‌یه‌! ئه‌وا ئه‌و مێژووه‌شی كه‌ ده‌ینووسینه‌وه‌ له‌وه‌ی بۆ نموونه‌ ئه‌وانه‌ی سۆڤییه‌تی پێشوو باشتر نابێت!. ئه‌گه‌ر كاوه‌ی ئاسنگه‌ر بكه‌ینه‌ كورد و كه‌لێنده‌ره‌كه‌مان ببه‌ینه‌وه‌ بۆ 700ی پێش زایین و باسی 21 تیشكه‌كه‌ی ئاڵای كوردستان بكه‌ین له‌ نووسینه‌ مێژووییه‌كانماندا! ئه‌وه‌یشیان به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌وانه‌ی بێگانه‌كان باشتر و كاریگه‌رتر نابێت..

مێژوو ده‌بێت بنووسرێته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ روویداوه‌، ئه‌ركی مێژوونووس گێڕانه‌وه‌ و به‌راووردكردنی ئه‌و رووداوه‌ مێژووییانه‌یه‌، هۆكاری روودانی رووداو و هۆكاری روونه‌دانی رووداوه‌ روونه‌داوه‌كان بۆ خوینه‌ر ده‌ربخات، ئه‌وه‌یه‌ نووسینه‌وه‌ی مێژوو!.

پ4/ ئه‌و خه‌مساردییه‌ی كه‌ له‌ مێژووی كورددا هه‌بووه‌ تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان داهێنان له‌ یه‌كێك له‌ بواره‌كان ده‌كه‌ن هه‌تا نه‌مرێت حورمه‌تی نازانن، له‌ ناو ئه‌و بواره‌نه‌شدا مه‌سه‌له‌ی مێژوو، گه‌وره‌ترین مێژوونووسی ئێمه‌ دكتۆر كه‌مال مه‌زهه‌ر، چونكه‌ خۆی نه‌كردووه‌ته‌ كاڵای سیاسی توانیویه‌تی كه‌سایه‌تی خۆی وه‌كو كه‌سایه‌تییه‌كی نه‌ته‌وه‌یی بهێڵێته‌وه‌، هه‌ست ده‌كه‌ی غه‌درێكی گه‌وره‌ی لێ ده‌كرێت، ئه‌ویش وه‌كوو خوالێخوشبوو مامۆستا مه‌سعوود محه‌ممه‌د تا له‌ ژیاندایه‌ كه‌سێك حورمه‌تی نازانێت، با پرسیارێك له‌ هاوڕێ باخه‌وان بكه‌ین، تۆ له‌سه‌ر ئه‌مه‌ چ قسه‌یه‌كت هه‌یه‌؟

وه‌ڵام: تا له‌ ژیاندایه‌ كه‌سێك حورمه‌تی نازانێت! ئه‌مه‌ له‌وانه‌یه‌ به‌ته‌واوه‌تی وانه‌بێت! به‌ڵام ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستتان ده‌سته‌ڵاتی فه‌رمانڕه‌وای كوردستانه‌، ئه‌وا به‌ته‌واوه‌تی وایه‌. مه‌سعود محه‌مه‌د، زمانناس، مێژووناس، ئه‌ده‌بناس، نالی و حاجی قادرناس، كشتوكاڵناس، عه‌ره‌بیزانێكی گه‌وره‌ بوو، به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی رژێمی به‌عس گرنگیی به‌م پیاوه‌دا و رێزی لێگرت، نیوئه‌وه‌نده‌ ده‌سته‌ڵاتی كوردی ئاوڕی لێنه‌دایه‌وه‌، ده‌كرا سوودی زۆرتر له‌و چه‌ند ساڵه‌ی دوایی ته‌مه‌نی مامۆستای گه‌وره‌ وه‌ربگیرایه‌! من پێش كۆچی دواییی چه‌ند جارێك بینیم، ئه‌گه‌رچی كه‌مێك تووشی نه‌خۆشیی فه‌رامۆشی ببوو، به‌ڵام هه‌ر هی ئه‌وه‌ بوو ببێته‌ گه‌وره‌ راوێژكاری راوێژنه‌كارانی هه‌ردوو ده‌سته‌ڵاتی كوردی به‌ پارتیش و یه‌كێتیشه‌وه‌..

مامۆستا كه‌مالیش، به‌هه‌مان شێوه‌، ئه‌گه‌ر ده‌سته‌ڵاتی كوردی خه‌مسارد نه‌بووایه‌ به‌رامبه‌ر مێژوو و مێژوونووسین، ده‌بووایه‌ به‌رنامه‌ی تری بۆ مامۆستا كه‌مال ببوایه‌، ده‌بوایه‌ ته‌واوی مێژووی قۆناغه‌كانی خوێندن به‌ زانكۆ و به‌شی مێژووه‌وه‌ له‌ژێر فه‌رمان و باڵاده‌ستیی ئه‌م مامۆستایه‌دا بنووسرایه‌ته‌وه‌ و سه‌رپه‌رشتیی بكردایه‌، نه‌ك به‌داخه‌وه‌ ره‌وانه‌ی له‌نده‌نی بكه‌ن بۆ وه‌رگێڕانی دۆكومێنته‌كانی سه‌باره‌ت به‌ كورد له‌ مۆزه‌خانه‌ و ئه‌رشیڤخانه‌كانی به‌ریتانیادا، ئه‌مه‌ كاری مامۆستا كه‌مال نه‌بوو، ئه‌مه‌ كاری هه‌ر وه‌رگێڕێكی ئاساییی مێژووناس بوو، نه‌ك كه‌مال مه‌زهه‌ری مێژوونووس!.

پ5/ له‌سه‌ر ئه‌و كتێبه‌ مێژووییانه‌ی كه‌ بوونه‌ته‌ سه‌رچاوه‌ بۆ قۆناغی ئاماده‌یی و پێش ئاماده‌یی، جۆرێك له‌ نارازیبوون هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ پێیانوایه‌ هه‌م مه‌سه‌له‌كان به‌ ئاڵۆزی باس كراون و هه‌میش مه‌سه‌له‌كه‌ كه‌ دێته‌ سه‌ر له‌به‌ركردن قوتابی یان خوێندكار ئه‌زیه‌ت ده‌دات، ئایا هاوڕێ باخه‌وان تا چه‌ند ئاگاداری ئه‌و جۆره‌ كتێبه‌ مێژوویانه‌ و چ قسه‌یه‌كیشت له‌سه‌ریان هه‌یه‌؟

وه‌ڵام: په‌روه‌رده‌ی ئێمه‌ كێشه‌ی زۆره‌، په‌روه‌رده‌كه‌مان جگه‌له‌وه‌ی ئێستا بووه‌ته‌ دوو شێوه‌زمان! هه‌روه‌ها تاوه‌كو ئێستا له‌ژێر هێزكاری خراپی هه‌ر دوو كارگێڕیێتیی پارتی و یه‌كێتیدایه‌، هه‌رچی پارتییه‌ ده‌یه‌وێت رۆڵی شۆڕشه‌كانی بارزان و مه‌لا مسته‌فا بخاته‌ ناو هه‌موو قۆناغه‌كانی خوێندنه‌وه‌، یه‌كێتیش ده‌یه‌وێت رۆڵی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د و مه‌كته‌ب سیاسی و جه‌لال تاڵه‌بانی باڵاده‌ست بێت! واته‌ كوردستان په‌روه‌رده‌كه‌یشی كه‌وتووه‌ته‌ نێوان دوو میرنشینه‌وه‌..

دیاره‌ من هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌م نه‌دیوه‌، به‌ڵام له‌ به‌رنامه‌مدا هه‌یه‌ ئه‌مجاره‌ كه‌ هاتمه‌وه‌ بۆ وڵات هه‌موو كتێبی مێژووی قۆناغه‌كانی خوێندن كۆبكه‌مه‌وه‌ و بزانم به‌ته‌واوه‌تی چ باسن! ئه‌وه‌ی بیستوومه‌ و لێی دڵنیام ئه‌نفال به‌و گه‌وره‌ییه‌ له‌ كتێبی په‌روه‌رده‌ی قۆناغه‌كانی ناوه‌ندی و دواناوه‌ندیدا نین.. ئه‌مه‌ كاره‌ساته‌!

نووسینی مێژوو زۆر جیاوازه‌ له‌ نووسینی په‌روه‌رده‌ی مێژوویی. مێژوو، مێژوونووس ده‌ینووسێته‌وه‌، به‌ڵام په‌روه‌رده‌ی مێژوویی ده‌بێت كه‌سانێكی واهی بینووسنه‌وه‌ كه‌ شاره‌زاییان له‌ په‌روه‌رده‌ و مێژوودا هه‌بێت. به‌ڵام زۆربه‌ی ئه‌و كتێبانه‌ له‌لایه‌ن مێژوونووسه‌وه‌ نووسراون و هیچ زانیارییه‌كی ئه‌وتۆیان به‌رامبه‌ر به‌ په‌روه‌رده‌ی منداڵ و مێرمنداڵه‌وه‌ نییه‌، هه‌ربۆیه‌ ئه‌و كتێبه‌ مێژووییانه‌ خویندكار ئه‌زیه‌ت ده‌ده‌ن!.. كتێبی مێژووییم بینیوه‌ كه‌ هی قۆناغێكی خوێندن بووه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ نووسیوویه‌تی نه‌ فڕی به‌سه‌ر مێژووه‌وه‌ بووه‌ نه‌ په‌روه‌رده‌كاریش بووه‌!.

هه‌ڵبه‌ت هه‌موو ئه‌م هۆیانه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ خراپیی سیستمی به‌ڕێوه‌به‌ریی كوردستان، وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ش وه‌ك وه‌زاره‌تی رۆشنبیری وایه، نیشانه‌ی پرسیار زۆرن له‌سه‌ریان!

پ6/ ئه‌و دابه‌شكارییه‌ی كه‌ له‌ عه‌قڵی سیاسیی حزبی ئێمه‌دا هه‌یه‌، كه‌م كه‌سیشمان هه‌یه‌ بتوانێت تێپه‌ڕی ئایدۆلۆژیا سیاسییه‌كه‌ی خۆی بكات، تا چه‌ند زه‌ڕبه‌ی له‌ مێژوو و نووسینه‌وه‌ی مێژوو و له‌ كۆی ژیانی ئێستاشمانداوه‌؟

وه‌ڵام: ئه‌و دابه‌شكارییه‌ گوورزی له‌ هه‌موو شتێك داوه‌، هه‌موو شتیك به‌شێوه‌یه‌كی ره‌های ته‌واو. مێژووش یه‌كێكه‌ له‌و گوورز‌لێدراوانه‌ی ئه‌و هه‌موو شتانه‌.. تۆ سه‌یری چاپكراوه‌كانی ده‌زگای ئاراسی سه‌ربه‌ پارتی بكه‌، زۆرێك له‌ كتێبه‌كانی ده‌رباره‌ی مێژووی بارزانی و پارتی و په‌ڕینه‌وه‌ی ئاوی ئاراس و هه‌موو ئه‌و شتانه‌یه‌ كه‌ پێوه‌ندیی به‌ پارتی و بارزانییه‌وه‌ هه‌یه‌!.. به‌رامبه‌ر ئه‌ویش ده‌زگای سه‌رده‌می سه‌ربه‌ یه‌كێتی باوه‌ڕناكه‌م یه‌ك كتێبی له‌سه‌ر پارتی و بارزانی چاپكردبێت!.

له‌ هه‌ولێر شۆڕش، شۆڕشی گوڵانه‌، له‌ سلێمانی شۆڕش، شۆڕشی نوێیه‌! له‌ هه‌ولێر گه‌وره‌ترین نه‌به‌ردی پێشمه‌رگایه‌تی، شه‌ڕی خواكوڕكه‌! له‌ سلێمانی داستانی قه‌یوان – ماوه‌ت و دابانه‌! له‌ هه‌ولێر بارزانی مه‌رجه‌عه‌، له‌ سلێمانی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د و جه‌لال تاڵه‌بانی و به‌وشێوه‌یه‌ هه‌موویان جوودان و دابه‌شبوون!..

مێژوو، خه‌ڵك دروستیده‌كات و ده‌سته‌ڵات به‌هه‌ڵه‌ ده‌ینووسێته‌وه‌! ئه‌و مێژووه‌ی ده‌سته‌ڵات ده‌ینووسێته‌وه‌ به‌ ئاره‌زووی خۆی و له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی خۆی ده‌ینه‌خشێنێت.. كێشه‌ی ئێمه‌ له‌وه‌دایه‌ له‌باتی ده‌سته‌ڵاتێك دووانمان هه‌یه‌! ئه‌گه‌ر نه‌ڵێم زۆرتر! مێژووش له ‌هه‌ر لایه‌كیان به‌ ئاره‌زوو و به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌و لایه‌نه‌ ده‌نووسرێته‌وه‌! به‌واتای ئه‌وه‌ی خه‌ڵك دروستیكردووه‌، ده‌سته‌ڵات بۆی تێكده‌دات..

ده‌سته‌ڵاتی كوردی، هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌ ده‌كات كه‌ ده‌یه‌وێت مێژوو بنووسێته‌وه‌، چونكه‌ ناتوانێت لایه‌نگیریی تێدانه‌كات، ئه‌مه‌ هه‌ر ته‌نها تایبه‌ت نییه‌ به‌ ده‌سته‌ڵاتی كوردی، به‌ڵكو كارێكی گشتییه‌ بۆ هه‌موو ده‌سته‌ڵاته‌كان.. مێژوو ده‌بێت وازی لێبهێنرێت بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ سه‌ریان لێی ده‌رده‌چێت و به‌شێكن له‌وانه‌ی كه‌ دروستییانكردووه‌، نه‌ك ئه‌وانه‌ی كه‌ تێكیده‌ده‌ن!.

پ7/ تۆ یه‌كێكی له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ ڕۆحییه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی بیر ده‌كه‌یته‌وه‌ و زۆر سه‌رسه‌ختانه‌ ره‌خنه‌ له‌ یه‌كێتی و پارتی ده‌گریت وه‌ك دوو حزب كه‌ حوكمڕانی هه‌رێمی كوردستان ده‌كه‌ن له‌ ماوه‌ی بیست ساڵی رابردوودا، ئایا ئه‌و ره‌خنه‌یه‌ تا چه‌ند په‌یوه‌سته‌ به‌وه‌ی كه‌ تۆ دووربینانه‌تر سه‌یری مه‌سه‌له‌كان ده‌كه‌یت و پێتوایه‌ هه‌ر حوكمڕانییه‌كی خراپ دواجار ئاینده‌یه‌كی خراپ بۆ ئه‌و میلله‌ته‌ به‌رهه‌م ده‌هێنێت؟

وه‌ڵام: دیاره‌ من و زۆریتری وه‌ك من له‌ پارتی و یه‌كێتی دووربینتر بووین، كاتی خۆی زۆرمانگووت و نووسینه‌كانیشمان ئه‌و گه‌واهییه‌ ده‌ده‌ن.. وتمان ئه‌گه‌ر واهی وڵات به‌ڕێوه‌به‌رن ئه‌وا ئایینده‌یه‌كی خراپ بۆ ئه‌و میلله‌ته‌ به‌رهه‌م دێنن! ئێستاش زۆرێك له‌ به‌رایی ئه‌و ئایینده‌ خراپه‌ به‌ده‌ركه‌وتووه‌ و زۆر به‌داخم بۆی!.

ره‌خنه‌ی سه‌رسه‌ختی من له‌ سنووری ئه‌ده‌بی نووسیندا هه‌ر به‌رده‌وامده‌بێت، تاوه‌كو ئه‌م ئێستا خراپه‌ و ئایینده‌ خراپتره‌مان چاكترده‌بێت.. پێشتر له‌ یه‌كێك له‌ نووسینه‌كانمدا باسی بێگوێیی ده‌سته‌ڵاتی كوردیم كردووه‌! ئه‌گه‌ر گوێیان له‌ هه‌زاران كه‌سی دڵسۆز بگرتایه، ده‌سته‌ڵات و جه‌ماوه‌ر سه‌نگه‌ری به‌رد و گولله‌یان له‌یه‌كدی نه‌ده‌گرت و رووداوه‌كانی ئه‌م دواییه‌ و هی تریش كه‌ به‌ڕێوه‌ن، روویاننه‌ده‌دا! به‌ڵام خه‌می گه‌وره‌ی من نه‌ته‌وه‌كه‌مه‌، ئه‌وه‌ كه‌ یه‌كه‌مین و دواهه‌مین زیانی بێگوێیی ده‌سته‌ڵاتی به‌رده‌كه‌وێت!.

راست نییه‌ پارتی و یه‌كێتی به‌ دوژمن بزانیین و تائێستا من به‌ دوو پێكهاته‌ی گرنگی باشووری كوردستانیان ده‌زانم.. كه‌ من سه‌رسه‌ختانه‌ ره‌خنه‌م لێیانگرتبێت، ته‌نها بۆ پاراستنی ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ده‌ستمانهێناون و ئه‌وان خه‌ریكن له‌ده‌ستی ده‌ده‌ن و هیچی تر!.

پ8/ یه‌كێك له‌و بواره‌ تازانه‌ی كه‌ زمانی كوردی خه‌ریكه‌ گه‌شه‌ی تێدا ده‌كات، مه‌سه‌له‌ی كۆمپیوته‌ر و ئینته‌رنێته‌، له‌مڕووه‌شه‌وه‌ ناكرێت رۆڵی به‌ڕێز هاوڕێ باخه‌وان له‌به‌رچاو نه‌گیرێت، با پرسیارێكی ساده‌ بكه‌ین، ئایا به‌ راستی ئه‌وه‌ی تا ئێستا له‌ كۆمپیوته‌ر و له‌ ئینته‌رنێت به‌ زمانی كوردی كراوه‌ و ده‌كرێت تا چه‌ند شایسته‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گه‌نجێكی كورد له‌ پارچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان دڵی پێی خۆش بێت؟

وه‌ڵام: سوپاستان ده‌كه‌م كه‌ له‌و رووه‌وه‌ رۆڵی من له‌به‌رچاو ده‌گرن!

له‌ڕاستیدا دڵپێخۆشبوونه‌كه‌ گشتگر نییه‌، ئه‌ویش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نه‌بوونی زمانی یه‌كگرتووی كوردی، كه‌ ده‌بووایه‌ ئێمه‌ ئێستا پاش بیست ساڵ فه‌رمانڕه‌وایی كوردی، بمانبووایه‌!.. نه‌بوونی زمانی یه‌كگرتووی كوردی كێشه‌كانی ئاڵۆزتر كردووه‌، كورد به‌ چه‌ند شێوه‌زمان و چه‌ند رێنووسێك ده‌نووسێت.. هه‌ربۆیه‌ لێكتێگه‌یشتنیش ئاسان نابێت و ناشتوانین وه‌ك پێویست بچینه‌ ناو زانستی دیجیتاڵه‌وه‌. بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر داوا له‌ كۆمپانیایه‌كی وه‌ك مایكرۆسۆفت بكه‌ین ویندۆزمان بۆ بكات به‌ كوردی! پێی بڵێین بۆ كام شێوه‌زمان و به‌ كام رێنووس! له‌وه‌وه‌ بڕوانه‌ هه‌موو لایه‌نه‌كانی تری زانستی ئای تی به‌گشتی!.

به‌ڵام له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ بوونی ئنته‌رنێت هۆكارێكی گرنگه‌ بۆ زانین و ناسینی پارچه‌كانی كوردستان به‌یه‌كتری، من زانیاریی زۆرم به‌هۆیه‌وه‌ ده‌ستكه‌وتووه‌ و له‌و رووه‌وه‌ زۆر خۆم به‌ قه‌رزاری ئنته‌رنێت ده‌زانم..

پ9/ تۆ یه‌كێك بووی له‌ كه‌سه‌ یه‌كه‌مینه‌كان كه‌ خه‌مخۆرییه‌كی گه‌وره‌ت نواند له‌ مه‌سه‌له‌ی داخلكردنی زمانی كوردی بۆ ئینته‌رنێت، ئایا ئه‌م هه‌وڵه‌ تاكه‌ كه‌سییه‌ی هاوڕێ باخه‌وان، دیسان زاده‌ی خه‌ونبینینی گه‌شه‌سه‌ندنی پێشكه‌وتنی زمانێكی جوانی پاراوی كوردی بوو، یان ئه‌وه‌ باخه‌وانی هاندا كه‌ ئیتر زمانی كوردیش نابێت له‌بیر ببرێته‌وه‌ و ده‌بێت به‌ قه‌ده‌ر خۆی خزمه‌تی بكرێت؟

وه‌ڵام: له‌ راستیدا ئه‌مه‌ چیرۆكی خۆی هه‌یه‌! ساڵی 1994 ویستم نامیلكه‌یه‌ك له‌سه‌ر راپه‌ڕینه‌كه‌ی به‌هاری 1991ی باشووری كوردستان چاپ بكه‌م، ناوه‌ڕۆكی ئه‌و نامیلكه‌یه‌ كۆڕێكم بوو كه‌ له‌ هه‌مان ساڵدا له‌ رواندز گرتم.. كێشه‌ی چاپم هه‌بوو و له‌ هۆڵندا نه‌مزانی چۆن چاپ و بڵاوی بكه‌مه‌وه‌.. پاشان تایپڕایته‌رێكی فارسیم له‌ كاك (به‌ختیاری شه‌مه‌یی)یه‌وه‌ وه‌رگرت و كه‌وتمه‌ تایپی كتێبه‌كه‌! ئه‌گه‌رچی پێشتر كه‌مێك كارم به‌ تایپڕایته‌ر كردبوو، به‌ڵام كارێكی تابڵێی ناخۆش بوو، به‌تایبه‌تی كه‌ ده‌بووایه‌ دێڕه‌كان درێژییان وه‌كو یه‌ك بووایه‌ تاوه‌كو لای چه‌پیشی رێك ده‌ربچووایه‌.. هه‌ر له‌و ساڵه‌دا بڕیارمدا كۆمپیوته‌رێك بكڕم و كاروباری تایپی نووسینه‌كانمی پێبكه‌م.. هاوسه‌ره‌كه‌شم خوێندنه‌كه‌ی له‌سه‌ر كۆمپیوته‌ر و ئای تی بوو، پاش ئه‌وه‌ی كۆمپیوته‌رێكمان له‌ ساڵی 1995دا كڕی، چه‌ند كۆرسێكم هه‌ر له‌و ساڵه‌دا بینی و زۆرباش كۆرسه‌كانم ته‌واوكرد، ئیدی له‌و كاته‌وه‌ كه‌وتمه‌ دنیای كۆمپیوته‌ر و سفر و یه‌كه‌وه‌! ساڵی دووایی له‌ په‌یمانگای نێتوێركینگ له‌ شاری لاهای وه‌رگیرام و ئه‌ویشم ته‌واوكرد.. ساڵانێكی زۆر كاری به‌رنامه‌وانیی ئنته‌رنێت و به‌رنامه‌ی ویندۆزم به‌چه‌ندین زمانی به‌رنامه‌وانیی جیاواز له‌ چه‌ندین كۆمپانیا كردووه‌، ئێستا پاش ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ له‌وانه‌یه‌ ده‌یان كۆرس و راهێنانم بینیبێت و له‌وكاته‌وه‌ بژێویی خۆمان له‌سه‌ر ئه‌و لایه‌نه‌یه‌ و هه‌رگیز هه‌ست ناكه‌م كه‌ من كه‌سێم كاتی خۆی یاسام خوێندبێت و مافناس بم!. تاوه‌كو ئێستا كه‌ بوومه‌ته‌ ئای تی مه‌نیجه‌ر لای نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و ته‌واوی داتابه‌یسه‌كانی دادگای یۆگۆسلاڤیا من به‌رپرسیاریانم و به‌ڕێوه‌یانده‌به‌م..

من هه‌ر له‌ به‌راییی ده‌ركه‌وتنی ئنته‌رنێته‌وه‌، به‌گه‌ڵی كه‌وتم و زۆر به‌ گرنگم ده‌زانی.. سه‌ره‌تا زمانی كوردی زۆر كه‌م به‌كارده‌هێنرا.. به‌ڵام پاشان ورده‌ ورده‌ زۆر بوو و منیش یه‌كێكم له‌و سه‌ربازه‌ ونانه‌ی كه‌ كارم بۆ ئه‌وه‌ كردووه‌ و تاوه‌كو ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامم..

پ10/ با پرسیارێكی جه‌وهه‌ریی بكه‌ین له‌سه‌ر باخه‌وان دۆت كۆم، ئێمه‌ هه‌ر رۆژێك سه‌یری سایته‌كه‌ی به‌ڕێزتان ده‌كه‌ین، مێژووی رۆژێكمان به‌ ته‌واوه‌تی له‌ پێش زایینه‌وه‌ هه‌تا ئێستا ده‌داتێ، ئایا ئه‌مه‌ تا چه‌ند خوێنه‌ر بۆ ئه‌وه‌ راده‌كێشێته‌وه‌ كه‌ خوێنه‌ر زاكیره‌یه‌كی به‌هێزی هه‌بێت بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ رووداوه‌كان، ئایا ئه‌و هه‌وڵه‌ی تۆش له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ به‌رهه‌م هات؟

وه‌ڵام: ساڵی 1998 كه‌ له‌ كۆمپانیای (ماگناشۆپ ئنته‌رناشیۆناڵ بی ڤی)ی هۆڵه‌ندی كارم ده‌كرد، به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیاكه‌ وه‌ك ده‌ستخۆشانه‌یه‌ك بۆ چه‌ند ماڵپه‌ڕێكی عه‌ره‌بی كه‌ بۆ كۆمپانیاكه‌ دروستم كردبوو، پێی گووتم كه‌ ده‌توانم له‌سه‌ر بودجه‌ی كۆمپانیا دۆماینێكی تایبه‌ت به‌خۆم و هۆستینگی بێسنوورم هه‌بێت، دیاره‌ ئه‌وكاته‌ ئه‌وانه‌ زۆر گران بوون!، منیش له‌و كاته‌وه‌ بوومه‌ خاوه‌نی باخه‌وان دۆت كۆم. ئه‌و ماڵپه‌ڕه‌ یه‌كێكه‌ له‌ دۆماینه‌ به‌راییه‌كانی مێژووی ئنته‌رنێتی كوردی.. هیچ كاتێك ئه‌و دۆماینه‌م بۆ مه‌به‌ستی بازرگانی به‌كارنه‌هێناوه‌، هه‌رچی نووسینی من هه‌یه‌ له‌ كتێب و وتار و دیمانه‌ له‌سه‌ر ئه‌و ماڵپه‌ڕه‌ن.. زۆرجاریش كتێبی نووسه‌رانی تر كه‌ هۆستینگیان نه‌بووه‌ دامناوه‌ تاوه‌كو خه‌ڵكی بیانبینێت..

ساڵی 1999، پێش چاپ و بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌ڕتووكی هاوڕێنامه‌ له‌لایه‌ن ده‌زگای سه‌رده‌مه‌وه‌، ته‌واوی داتابه‌یسی هاوڕێنامه‌م خسته‌ سه‌ر باخه‌وان دۆت كۆم و ماشێنێكی گه‌ڕانم پێیه‌وه‌ گرێدا تاوه‌كو خوێنه‌ران له‌ داتابه‌یسه‌كه‌دا بگه‌ڕێن و زانیاریی تێدا بدۆزنه‌وه‌! له‌وانه‌یه‌ ئه‌وه‌ كۆنترین یان یه‌كه‌مینه‌كانی سێرج مه‌شینی كوردی بێت له‌سه‌ر ئنته‌رنێت! دیاره‌ دڵنیا نیم له‌وه‌..

پاشان وایلێهات كه‌ رۆژانه‌ میوانانی دۆماینه‌كه‌ رووداوه‌كانی رۆژیان به‌ ئۆتۆماتیكی ده‌ستبكه‌وێت.. هه‌مان رووداوه‌كانی رۆژ كه‌ ساڵانێكه‌ ته‌له‌ڤزیۆنه‌ كوردییه‌كان سوودی لێده‌بینن و هه‌ندێكیان ته‌نانه‌ت كۆماكانی منیش بڵاوده‌كه‌نه‌وه، به‌بێ ئه‌وه‌ی رۆژێك له‌ رۆژان باسی سه‌رچاوه‌ی هاوڕینامه‌یان كردبێت! ئێستا بووه‌ته‌ (ئاڕ ئێس ئێس فید) و هه‌ر ماڵپه‌ڕێكی كوردی ده‌توانێت ناوكێشی بكات له‌ ماڵپه‌ڕه‌كه‌ی خۆیه‌وه‌ و رووداوه‌كانی رۆژ پیشانی میوانانی بدات..

خۆشبه‌ختانه‌ زۆر كه‌س سوودی له‌ رووداوه‌كانی رۆژ وه‌رگرتووه‌ و زۆرێك ئیمێڵ و ده‌ستخۆشانه‌م به‌درێژایی ساڵانی رابردوو پێگه‌ییشتووه‌ كه‌ ده‌توانم بڵێم سه‌دان و بگره‌ زۆرتریشه‌ و هه‌مووییم لای خۆم پاراستوون..

پ11/ سایتی كوردیپێدیا سه‌رچاوه‌یه‌كی ده‌وڵه‌مه‌نده‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی زانیاریی له‌سه‌ر ته‌واوی كه‌س و رێكخراوو ناوچه‌كان، ئه‌وه‌یان زاده‌ی چی بوو؟

وه‌ڵام: من له‌ ساڵی 2005ه‌وه‌ له‌ فراوانتركردنی هاوڕێنامه‌ وه‌ستام، ئه‌ویش زۆرتر به‌هۆی هۆكاری چاپنه‌كردنه‌وه‌یه‌وه‌ بوو! پڕۆژه‌ی كوردیپێدیا ده‌مێك بوو له‌ به‌رنامه‌مدا بوو، به‌تایبه‌تی كه‌ كۆمه‌ڵێك سه‌رچاوه‌ی باشم بۆی هه‌بوو، له‌وانه‌: هاوڕێنامه‌ و داتابه‌یسی ناونامه‌ و ئه‌و ئه‌رشیڤه‌ دیجیتاڵه‌ی كه‌ ساڵانی رابردوو كۆمكردبوه‌وه‌. كوردیپێدیا له‌سه‌ر ئه‌و سه‌رچاوانه‌ وه‌ك (داتاوێر هاوس)ێك دروستبوو، شاره‌زاییی چه‌ند ساڵه‌شم له‌ به‌رنامه‌وانی و داتابه‌یس دیزاییندا زۆر یارمه‌تیده‌رم بوو و ئه‌و كوردیپێدیایه‌ی لێپێكهات كه‌ ناوم ناوه‌ (پڕزانیاریترین سه‌رچاوه‌ی كوردی!)..

كوردیپێدیا، پڕۆژه‌یه‌كه‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی هه‌ر زانیارییه‌كی په‌یوه‌ست به‌ كوردستان و كورد و به‌هیوایه‌ له‌ پاشه‌ڕۆژدا زۆر‌ پڕزانیاریتر بێت و به‌هۆیه‌وه‌ به‌ئاسانی بزانرێت: كێ، كێیه‌؟! و كوێ، كوێیه‌؟! و چی، چییه‌؟    !...
كوردیپێدیا وشه‌یه‌كی لێكدراوه‌ و له‌ كوردی و پێدیا پێكهاتووه‌. وشه‌ی پێدیا، وشه‌ی دووه‌می وشه‌ی لێكدراوی گریكیی ئه‌نسیكلۆپێدیایه‌     (enkyklia paideia)كه‌ به‌واتای ناسین یان زانینی یاخود زانیاریی گشتی دێت. وشه‌ی كوردیپێدیاش له‌وه‌وه‌ داتاشراوه‌ و ده‌كرێت واتای كوردناسی، كوردیناسی یان كوردزانین یاخود زانیاریی كوردی بدات    .     دڵنیا نیم، به‌ڵام له‌وانه‌یه‌ وشه‌ی په‌یی كوردی یان په‌ییپێبردن هه‌ر هه‌مان ره‌گوڕیشه‌ی پیدیا بێت!.

به‌كورتی كوردیپێدیا، هه‌وڵێكی (پڕۆفیشناڵ)انه‌یه‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی و خستنه‌ڕووی زانیاریی په‌یوه‌ست به‌ كوردستان و كورده‌وه‌..

ده‌مێكه‌ به‌نیازی نووسینێكم له‌سه‌ر زانیاری و چۆنێتیی زانیاری وه‌ده‌ستخستن و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی، به‌ڵام ماوه‌یه‌كه‌ له‌ نووسیندا زۆر ته‌مبه‌ڵ بووم و هیوادارم له‌ پاشه‌ڕۆژدا ئه‌مه‌ بۆ بكرێت..

پڕۆژه‌كه‌ خۆشبه‌ختانه‌ زۆر به‌خێرهاتنی لێكراوه‌ و خه‌ڵكانێكی زۆر سه‌ردانی ده‌كه‌ن و زانیاریی لێوه‌رده‌گرن و راپۆرتی لێوه‌ داده‌به‌زێنن. خه‌ڵكانێكی زۆریش یارمه‌تی بۆ كوردیپیدیا ده‌نێرن به‌ناردنی بابه‌ت و وێنه‌ و راستكردنه‌وه‌ی زانیاریی ناته‌واو، كه‌ ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كوردیپێدیا ئنته‌رئه‌كتیڤانه‌ له‌گه‌ڵ سه‌رده‌ره‌كانیدا كاربكات.. هیواشم فراوانبوونی زۆرتریه‌تی و ده‌كرێت بگووترێت له‌م كاته‌دا داتابه‌یسه‌كه‌ی، دوای داتابه‌یسی ده‌زگاكانی زانیاری و پاراستن، گه‌وره‌ترین داتابه‌یسی كوردییه‌.. ئێستا كوردیپیدیا خاوه‌نی ده‌یان هه‌زاران بابه‌ت و هه‌زاران وێنه‌یه‌.. ئامانجیشی ئه‌وه‌یه‌ ژماره‌ی بابه‌ته‌كانی بگه‌یه‌نێته‌ یه‌ك ملیۆن بابه‌ت! تاوه‌كو هه‌ركه‌سێك بیه‌وێت به‌دوای هه‌ر شتێكدا بگه‌ڕێت، نائومێد نه‌بێت و زانیاریی پێویستی له‌سه‌ر بابه‌تی داواكراو ده‌ستبكه‌وێت..

به‌رنامه‌ی كاری زۆرترم بۆ كوردیپێدیا هه‌یه‌، به‌وه‌ی به‌شێوه‌زاری بادینی و كرمانجیی پیتی لاتینیش كاربكات و به‌نیازیشم وه‌ك رێكخراوێكی لێبكه‌م و ببێته‌ ناوه‌ندیكی بڕواپێكراوی زانیاریوه‌ده‌ستخستنی كورده‌واری..

پ12/ هه‌ست ده‌كه‌ی بۆ چه‌ند ساڵی داهاتوو، زمانی شیرینی كوردی هێنده‌ ده‌بێته‌ واقیع و دێته‌ رێزی یه‌كێك له‌و زمانه‌ جیهانییانه‌ی كه‌ بۆ هه‌ر بوارێك بته‌وێت تۆ پرسیاری لێ بكه‌یت، واته‌ پرسیار له‌ گوگڵ بكه‌یت یان له‌ هه‌ر سێرچێكی دیكه‌ بكه‌یت، زانیاریی پێویستت ده‌ست بكه‌وێت؟

وه‌ڵام: ده‌توانم بڵێم له‌ پێنج ساڵی رابردوودا گۆڕانكاریی باش له‌ بواری زانیاریی ته‌كنه‌لۆجیدا هاتووه‌ته‌ كایه‌وه‌، ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ش كورد و زمانه‌كه‌یی گرتووه‌ته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ست به‌ كورده‌وه‌یه‌ وه‌ك پێویست نییه‌ و ئێمه‌ هێشتا زۆرمان ماوه‌. كێشه‌كانمان زۆرن! رێنووسی یه‌كگرتوو و زمانی یه‌كگرتوو یه‌كێكن له‌ شاكێشه‌كان و ده‌بووایه‌ له‌ بیست ساڵی رابردوودا حكومه‌تی باشووری كوردستان هه‌نگاوی زۆر گه‌وره‌ی بنایه‌، به‌ڵام هیچی نه‌كردووه‌! ئه‌و كێشه‌یه‌ ده‌بێت دامه‌زراو و سیستم چاری بكات و له‌ توانای یه‌ك كه‌س و سه‌د كه‌سدا نییه‌!..

گووگڵ و هه‌ر سێرچ ئه‌نجنێكی دی، هه‌رچی له‌ داتابه‌یسه‌كه‌یدا تۆماركرابێت، هه‌ر ئه‌وه‌ت ده‌داتێت و هیچی تر، ئیدی ئه‌گه‌ر سۆرانی و پیتی ئارامی یان بادینی و پیتی ئارامی یان لاتینی بێت، هه‌ر ئه‌وه‌ت پیشانده‌دات!.. به‌ڵام ئایا زانیاریی پێویستت ده‌ستبكه‌وێت، ئه‌وه‌یان ده‌كه‌وێته‌وه‌ سه‌رخۆمان كه‌ تاچ راده‌یه‌ك زانیاری و دۆكومێنتمان له‌سه‌ر نێت هه‌یه‌! نه‌ك سێرچ ماشینه‌كان!..

پ13/ با بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ناوه‌ندی مه‌عریفیه‌كان و زانكۆ و هه‌روه‌ها خوێندنی باڵا له‌ كوردستان كه‌ له‌مه‌دا كه‌مته‌رخه‌مییه‌كی زۆر گه‌وره‌ هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت زانكۆ و په‌یمانگاكانی ئێمه‌ سایتێكی پێشكه‌وتوویان بۆ دامه‌زراوه‌كانی خۆیشیان نییه‌، ئایا ئه‌م كه‌مته‌رخه‌مییه‌ له‌ خزمه‌تكردن به‌ زمانی كوردی و خزمه‌تكردن به‌ زانیاری و داتا به‌ زمانی كوردی، خه‌تای كێیه‌، ئایا ئه‌مه‌ش دیسان خه‌تای كۆی سیستمی سیاسیی وڵاته‌، یان خه‌تایه‌كه‌ خه‌تای تاكه‌ كه‌سه‌، چونكه‌ جۆرێك له‌ ئیمكانیه‌ت هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان بتوانن سایتێكی پێشكه‌وتوو پێشكه‌ش بكه‌ن و به‌ زمانی كوردی ده‌یان زانیاریی له‌سه‌ر بواری پزیشكی، بازرگانی، ئابووری، رۆژنامه‌وانی....هتد، پێشكه‌ش بكه‌ن؟

وه‌ڵام: ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ باشووری كوردستان له‌م سه‌رده‌می ته‌كنه‌لۆجیای زانیارییه‌دا سایتێكی پێشكه‌وتوویان بۆ دامه‌زراوه‌كانی خۆیان نه‌بێت، ئیتر چۆن من پێیان بڵێم ناوه‌ندی مه‌عریفی و زانكۆ و خوێندنی باڵا!..

ئه‌وانه‌ خه‌تای تاكه‌كه‌س نییه‌، من به‌ردێك له‌ ئاسمانی باشووری كوردستان بكه‌وێته‌ خواره‌وه‌ و بیدات به‌سه‌ری خودی ده‌سته‌ڵاتیشدا! هه‌ر خه‌تای ده‌سته‌ڵات خۆی ده‌گرم، ئه‌وانه‌ ده‌بێت سیستمی فه‌رمانڕه‌وایی بیكه‌ن و كاری تاكه‌كه‌س نییه‌، تاكه‌كه‌س رۆڵی له‌و پڕۆژه‌ گه‌ورانه‌دا یه‌كه‌م جێبه‌جێكه‌ر و به‌ره‌وپێشبه‌ری پلانه‌كه‌یه‌، دووه‌میش كه‌ گرنگترینیانه‌، سوودمه‌ندبوونه‌ له‌و پلانه‌..

ئه‌وه‌ی من تێی گه‌ییشتبێتم ده‌سته‌ڵاتی كوردی ئه‌وه‌ی خه‌می نه‌بێت و ئه‌وه‌ی بیری لێنه‌كاته‌وه‌ زمانی كوردییه‌، ئه‌مه‌ كارێكه‌ من ناتوانم تێیبگه‌م بۆ و له‌به‌رچی؟! تكایه‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌وه‌ ده‌زانێت، ئه‌وا زۆر سوپاسی ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر منیش تێبگه‌یه‌نیت بۆ؟!.

ماڵپه‌ڕی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری بكه‌ره‌وه‌، رێنووس و ده‌سته‌واژه‌ی وا ئه‌نتیكه‌ی تێدایه‌ شاخت لێده‌ڕوێنێت! له‌ دۆكومێنته‌ فه‌ڕمییه‌كانی حكومه‌تدا هه‌ریه‌كه‌ و به‌ئاره‌زووی خۆی رێنووس و زمان داده‌ڕێژێت.. تكایه‌ ئه‌و ئه‌ركه‌ بكێشن و سه‌یرێكی ئه‌و سه‌دان هه‌ڵه‌ رێنووسی و زمانه‌وانییانه‌ بكه‌ن كه‌ من له‌ ره‌شنووسی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستانم گرتووه‌ و له‌سه‌ر باخه‌وان دۆت كۆم ئاماده‌یه‌ و ئیدی خۆتان ئازادن له‌وه‌ی پێی پێده‌كه‌نن یان بۆ زمان و رێزمانی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان ده‌گریێن!..

ئێستاش پاش بیست ساڵ، له‌ دۆكومێنته‌ فه‌ڕمییه‌كاندا یه‌كێك ده‌نووسێت، ده‌بێت! ئه‌وی دی ده‌نووسیت ئه‌بێ! نه‌خێر یه‌كێكی تر ئه‌بێتی پێ راستتره‌! یه‌كێكی تر ده‌نووسێت ئه‌بێتن! یان ده‌بێتن یان و نازانم چیی تر! ئه‌مه‌ كاره‌ساته‌، كاره‌سات! و نازانم ئه‌و دۆكتۆراگه‌ل و زمانه‌وانگه‌لانه‌ی زانكۆكانمان چ ده‌كه‌ن و كاریان چییه‌!..

پ14/ ئه‌گه‌ر هه‌وڵی تاكه‌ كه‌سی خه‌ڵكانی وه‌كوو ئێوه‌ نه‌بوایه‌، چونكه‌ هه‌رچی تا ئێستا كراوه‌ و كۆی شته‌كان تاكه‌ كه‌سین، تا چه‌ند كورد زه‌ره‌ری له‌وه‌ ده‌بینی كه‌ به‌زمانی شیرینی خۆی، كه‌مترین زانیاریی له‌ سێرچه‌كانی ئینته‌رنێت به‌ده‌ستكه‌وتبایه‌؟

وه‌ڵام: ئێمه‌مانان، هه‌رچییه‌كمان كردبێت به‌ به‌رنامه‌یه‌كی ته‌واوه‌وه‌ نه‌بووه‌، هه‌ربۆیه‌ كاره‌كانمان كه‌موكوڕیی زۆری تێدایه‌! به‌ڵام به‌وه‌شه‌وه‌ هه‌ر توانیومانه‌ به‌ردێك بخه‌ینه‌ سه‌ر دیواری دیجیتاڵی كوردستان و كورد!.

دیسان ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ ده‌سته‌ڵات! كاری دامه‌زراوه‌كانی ده‌سته‌ڵاته‌ پیتی دیجیتاڵی كوردی دروستبكات، نه‌ك ئه‌م كه‌س و ئه‌و كه‌س!.. كاری دامه‌زراوه‌كانی ده‌سته‌ڵاته‌ كه‌ ماڵپه‌ڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و به‌رنامه‌ به‌ربڵاوه‌كان بكاته‌ كوردی نه‌ك من و تۆ!..

هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌ر من و تۆ و ئه‌و، به‌ خۆڕسكانه‌ و خۆبه‌خشانه‌ كارمان له‌و بواره‌دا نه‌كردایه‌ و به‌هیوای دامه‌زراوه‌ كوردییه‌كان بووینایه‌! ئێستا شتێكی ئه‌وتۆ نه‌ده‌بوو پێی بگووترێت زمانی كوردی له‌ جیهانی سفر و یه‌كدا!.

حكومه‌تی به‌عس به‌و هه‌موو خوێن و تاوانه‌وه‌، چونكه‌ دامه‌زراوه‌ی هه‌بوو، هه‌ر زوو پیته‌ كوردییه‌كانی كرده‌ ناو به‌رنامه‌یه‌كی (دۆس)ه‌وه‌ و پێش سه‌رهه‌ڵدانی ویندۆز ده‌تتوانی به‌كاریبهێنیت و تێكستی كوردیی به‌سه‌روبۆره‌وه‌ پێبنووسیت!..

پ15/ با بچینه‌ بوارێكی دیكه‌ ئه‌ویش بواری میدیاكانه‌، میدیاكان به‌ چاك و به‌ خراپیانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی ده‌وڵه‌مه‌ندن بۆ دونیای ئینته‌رنێت و كۆمپیوته‌ر، ئێستا قسه‌مان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ به‌ رۆژ و به‌ خوله‌ك چییان كردووه‌ یان نا؟ به‌ڵكوو قسه‌مان له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر به‌رێزتان له‌سه‌ر ئاسته‌ گشتییه‌كه‌ بینین، ئایا ئه‌مه‌ خزمه‌تێكه‌ بۆ به‌ره‌وپێشچوونی رۆژنامه‌گه‌ری ئه‌لیكترۆنی كه‌ وشه‌ی جوان له‌سه‌ر كورد هه‌بێت له‌ ئینته‌رنێتدا، یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌وان هێنده‌ فره‌ زار و هێنده‌ بێ رێنووسن كه‌ ئه‌وانه‌ش له‌ ڕوویێكه‌وه‌ جۆرێكن له‌ زه‌ڕبه‌دان له‌ زمانی كوردی؟

وه‌ڵام: میدیاكان، به‌گشتی كاری زۆریان كردووه‌ له‌سه‌ر ئنته‌رنێت.. ئه‌وانه‌ توانیویانه‌ ملیۆنان لاپه‌ڕه‌ی كوردی بخه‌نه‌ به‌رده‌م خوێنه‌ری كوردی له‌سه‌ر ئنته‌رنێت و له‌و رووه‌وه‌ كارێكی گه‌لێك باشه‌، به‌ڵام دیاره‌ لایه‌نی خراپیشی زۆره‌! خراپی رێنووس، رێزمان و نه‌بوونی زمانی یه‌كگرتووی كوردی بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر له‌ نرخی هه‌وڵی ئه‌و میدیایانه‌ بهێنێته‌ خواره‌وه‌.. ئه‌گه‌ر له‌مه‌دا قوڵببینه‌وه‌، ئه‌وا هه‌ر ده‌بێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ سه‌ر بێ به‌رنامه‌یی ده‌سته‌ڵاتی كوردی كه‌ نه‌یتوانیوه‌ ئه‌و میدیایانه‌ ئاڕاسته‌ بكات تاوه‌كو به‌شێوازێكی باشتر و رێنووسێكی پوخت كاره‌كانیان بخه‌نه‌ به‌رده‌ستی خوێنه‌رانیان!..

ده‌سته‌ڵات تاوه‌كو ئێستا نه‌یتوانیوه‌ ته‌نانه‌ت كتێبێكی ناوی منداڵان بكاته‌ یاسا و له‌ فه‌رمانگه‌ی ناونووسكردنی منداڵانی تازه‌له‌دایكبوو دایبنێت و بیكاته‌ پێوه‌ر، ئیدی وادیاره‌ ئێمه‌ داوای شتی زۆر گه‌وره‌ی لێده‌كه‌ین!..

پ16/ به‌وپێیه‌ی كه‌ كورد زمانی ستانداردنی نییه‌ وه‌ك عه‌ره‌ب كه‌ قورئانی كردووه‌ته‌ زمانی ستانداردی خۆی، تا چه‌ند زه‌ره‌ر له‌وه‌ ده‌بینن كه‌ بۆ ئایینده‌یه‌كی دوور ئه‌گه‌ر زمانی ستانداردنی كوردی دروست بوو و به‌لایه‌كدا شكایه‌وه‌ جا بۆ نموونه‌ سۆرانی بێت یان كرمانجی، تا چه‌ند ئه‌و زانیارییانه‌ ده‌فه‌وتێن ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا هه‌یه‌؟

وه‌ڵام: هه‌ڵبه‌ت هێزكاری خراپی ده‌بێت، به‌ڵام به‌و شێوه‌یه‌ش نییه‌، ئێستا ته‌كنه‌لۆجیای زانیاری ئه‌وه‌نده‌ پێشكه‌وتووه‌ كه‌ زۆر به‌ئاسانی له‌ چه‌ندین زمانه‌وه‌ بۆ چه‌ندین زمانی تر دۆكومێنتی بۆ وه‌رده‌گێڕیت و به‌ كوالیتیی زۆر باشیشه‌وه‌، زمانی چینی و عه‌ره‌بی فڕیان به‌سه‌ر یه‌كتره‌وه‌ نییه‌ و ده‌توانیت لای زۆرێك له‌ ماڵپه‌ڕ و ماشێنی گه‌ڕانه‌كان دۆكومێنتی بۆ - یان لێوه‌ربگێڕیت! كه‌ ئه‌وه‌ به‌ئاسانی بلوێت! ئیدی بۆچی له‌ شێوه‌زارێكه‌وه‌ بۆ شێوه‌زارێكی تر نه‌لوێت! به‌ڕای من زۆر ئاسانتره‌ و كوالیتیی وه‌رگێڕانه‌كه‌شی زۆر له‌ دوو زمانی جیاواز باشتره‌..

من ماوه‌ی ساڵێك له‌ دادگای لاهای، له‌ پڕۆژه‌یه‌كی له‌و جۆره‌دا كارم كردووه‌ بۆ وه‌رگێڕانی زمانه‌كانی یۆگۆسلاڤیای پێشوو بۆ زمانی ئینگلیزی و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌! كارێكه‌ ده‌كرێت له‌نێوان شێوه‌زمانه‌كانی كوردیدا به‌ئاسانی بچێته‌سه‌ر و به‌رنامه‌یه‌ك دروستبكرێت دۆكومێنت له‌نێوان شێوه‌زمانه‌كاندا وه‌ربگێڕێت!..

توركه‌كان كاتی مسته‌فا كه‌مال كه‌ رێنووسه‌كه‌یان له‌ ئارامییه‌وه‌ كرده‌ لاتینی، شتیان فه‌وتا! به‌ڵام زۆرینه‌ی ئه‌ده‌ب و نووسراوه‌ گرنگه‌كانی خۆشیانیان كرده‌ سه‌ر رێنووسی لاتینی..

من پێم وایه‌ هه‌ندێك شتمان بفه‌وتێت باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ زمانه‌كه‌مان به‌بێ ستانداردی بمێنێته‌وه‌.. دووباره‌ ئه‌وه‌شیان كاری دامه‌زراوه‌كانی حكومه‌ته‌ كه‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌ده‌بیاتانه‌ وه‌ربگێڕێته‌ سه‌ر زمانی ستانداردی كوردی له‌ پاشه‌ڕۆژدا..

دروستبوونی زمانی ستاندارد، ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت كه‌ شێوه‌زمانه‌كانی تر ده‌فه‌وتێن! ئه‌گه‌ر زمانی ستانداردی ئێمه‌ ببێته‌ كرمانجی و پیتی لاتینی كه‌ ئه‌مه‌ به‌هێزترین گریمانه‌كانه‌، ئه‌وا شیعری (ته‌بعی شه‌كرباری من كوردی ئه‌گه‌ر ئینشا ده‌كا)ی نالی چۆن ده‌فه‌وتێت! هه‌رگیز نافه‌وتێت!.. تێكستێك نه‌مر بێت، هه‌ر به‌ نه‌مری ده‌مێنێته‌وه، ئیدی به‌هه‌ر زمانێك و به‌هه‌ر شێوه‌زمانێك نووسرابێت!..

پ17/ یه‌كێك له‌و ئیشكالانه‌ی كه‌ تا ئێستا له‌ سایتی ئه‌لیكتڕۆنیدا كه‌مه‌ ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی ئه‌و بیرمه‌ند و كه‌ڵه‌پیاوانه‌ی كه‌ داهێنان و خزمه‌تێكی زۆریان به‌ زمان و ئه‌ده‌ب و فه‌رهه‌نگی كوردی و مێژوو گه‌یاندووه‌، تا ئێستا سایتێكیان له‌ ئینته‌رنێتدا بۆ دروست نه‌كراوه‌، بۆ نموونه‌ بۆ مه‌سعوود محه‌ممه‌د دروست كراوه‌ به‌ڵام كه‌مترین شتی مه‌سعوود محه‌ممه‌د خۆی تێدایه‌، ئه‌وه‌ تا چه‌ند جۆرێكه‌ له‌كه‌مته‌رخه‌می، به‌ ڕاستیش ده‌بوایه‌ ده‌زگا چاپه‌مه‌نییه‌كانی ئێمه‌ و ده‌زگا فه‌رهه‌نگییه‌كان ئه‌و پاره‌ زه‌به‌لاحه‌ی له‌و وڵاته‌ بۆ راگه‌یاندن و شتی دیكه‌ سه‌رف ده‌كرێت، تا چه‌ند ده‌بوایه‌ كارێكی له‌و بابه‌ته‌یان كردبوایه‌؟

وه‌ڵام: حه‌زم نه‌كرد جارێكی بێمه‌وه‌ سه‌ر قه‌وانی سواوی ده‌سته‌ڵات و هه‌ڵه‌كانی، ئه‌وه‌شیان په‌یوه‌ندیی به‌پلانی بێپلانی وه‌زاره‌تی بۆ نموونه‌ رۆشنبیرییه‌وه‌ هه‌یه‌! ئه‌گینا كاری ئه‌و تاكه‌كه‌سانه‌ نییه‌ كه‌ ماڵپه‌ڕ بۆ مه‌سعود محه‌مه‌د یان بۆ مه‌لا شكور و كێی تر دروستبكه‌ن..

دامه‌زراوێكی حكومی ده‌بێت كه‌سانێك له‌ مێژوو و ئه‌ده‌بی ئێمه‌ دیاریبكات كه‌ كاره‌كانیان كۆبكاته‌وه‌ و دیجیته‌ڵایزیان بكات و ماڵپه‌ڕیان بۆ دروستبكات به‌ هه‌ردوو زمانی كوردی و ئینگلیزی.. نه‌ك تاكه‌كه‌سانێك كه‌ نه‌توانن و توانای مادی و كاتی ئه‌وه‌یان نه‌بێت كه‌ هه‌موو ئه‌و كارانه‌ كۆبكه‌نه‌وه‌..

دیاره‌ ئه‌وه‌ش پێوه‌ندیی به‌ هاوكێشه‌ زانستییه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌، بۆشایی پڕده‌بێته‌وه‌ ئیدی به‌هه‌ر شتێك بێت.. باش، خراپ، خراپتر یان خراپترین.. كه‌ كاری باش و پلان نه‌بوو! كاری ناباش و بێپلانی جێی ده‌گرێته‌وه‌..

له‌ڕاستیدا وه‌ڵامی پرسیاره‌كان زۆرتر هه‌ڵده‌گرن و ئه‌گه‌ر به‌دڵی خۆم وه‌ڵامیانم بدایه‌ته‌وه‌، كتێبێكی ده‌كرد! نه‌مویست درێژدادڕ بم و كاتی به‌هاداری خوێنه‌ری زۆرتر پێوه‌ بكوژم! بۆیه‌ له‌ كورتی ده‌یبڕمه‌وه‌ و سوپاسی ئێوه‌ ده‌كه‌م بۆ پرسیاره‌كانتان و سوپاسی زۆریشم بۆ خوێنه‌رانم بۆ ئه‌و كاته‌ی ته‌رخانی ده‌كه‌ن بۆ خوێندنه‌وه‌ی وه‌ڵامه‌كان..

هاوڕێ باخه‌وان

لاهای – هۆڵندا

ناوه‌ڕاستی ئاپریلی 2011

ئه‌م دیمانه‌یه‌ به‌سێ به‌ش له‌ ژماره‌كانی 61، 62 و 64ی رۆژنامه‌ی رووبه‌ری داهێناندا بڵاوبووه‌ته‌وه‌.


ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.