Red Purple Black

رەفعەت عەبدوڵا، بەرپرسی مەڵبەندی دووی رێكخستنی كەركوكی یەكێتی نیشتمانی كوردستان: كەركوك گوندێكی گەورە و شارێكی وێرانە سیاسەتەی ئێمە لە كەركوك هەڵە بووە

PDFPrintE-mail

پ: وەك نارەزاییەك بەرامبەر كەمی خزمەتگوزاری و بەرپرسانی ئیداری كەركوك، شەپۆلی خۆپیشاندان كەركوكیشی گرتۆتەوە، رای تۆ لەم بارەیوە چییە؟
و: كەركوك پێویستی بە خزمەتگوزاری زێترە وەك لە شارەكانی تر، چونكە لە كاتی سەدامدا هیچ خزمەت نەكراوە، وەك دەڵێن دێیەكی گەورەیە و شارێكی وێرانە  . بەڵام دوای 2003 كە كورد ئیدارەی كەركوكی گرتە دەست نەمانتوانیوە وێنەیەكی وا نیشان بدەین كە بڵێین خزمەتی خەڵك بەو ئاستە دەكەین كە هەم لە تموحی خۆمان و خەڵكەكە بێت، لەم روانگەیەوە كەمتەرخەم بووین. كەمتەرخەمییەكەش دەگەڕێتەوە بۆ (من نامەوێ باسی شەخس بكەم) ئەوەی ئیدارەیەی كە لەسەر كار بوون نەیتوانی بە شێوەیەكی باش ئەو میزانییەی كە لەبەر دەستێتی بتوانێ كاری پێبكات و خزمەتی خەڵك بكات  .
بەڵام بە گوێگرتن لە خەڵك (من لە مەڵبەند دەستەی راوێژكاریم دروست كردووە كە بێلایەنن زێتر لە 100 كەس دەبێت و پێكهاتوون لە خەڵكانی رۆشنبیر و شارەزای كەركوك) گۆڕانكاری و چاكسازی لە كەركو كرا .

پ: بەڵام رەخنەی ئەوە هەیە كە گۆڕانكارییەكان لەسەر بنەمای حزبی كراون؟
و: بە حكومی ئەوەی لە كەركوك ململانێیەكە تەنیا لە نێوان حزبە سیاسییەكاندا نییە كە كارەكان بەرەو پێشبەرێت، بەڵكو ململانێیەكان لە نێوان نەتەوەكاندایە، هەر نەتەوەیەك بەرنامەی خۆی هەیە، ئەمشارە (كورد و تورك و عەرەب)ی تێدایە، هەر هێزە و بۆ خۆی رایدەكێشێت. بۆیە پێویستە بیر لە كەس و مێكانیزمێك بكەینەوە كە جێگە دەستی دیار بێت، هەم لە هەرێمی كوردستان رۆڵ و كاریگەری هەبێت، هەم پەیوەندی بەهێزی لە گەڵ حكومەتی ناوەندی بە تایبەتی نوری مالیكی و وەزیرەكان هەبێ، بە حوكمی ئەوەی ئەم سیفاتانەی تێدا بوو دكتۆر نەجمەدینمان وەك پارێزگاری نوێ دیاری كرد. زۆرینەی ئەندامانی (دەستەی راوێژكاری) رایان لەگەڵ دانانی دكتۆر نەجمەدین بوو. زۆرینەی خەڵكی ئێرەش پێیان باشە كەسەكان حزبی بن، چونكە پێیانوایە دوو حزبەكە دەسەڵاتی هەیە، بەتایبەتی یەكێتی لێرە هێزی زێترە، بۆیە ئەو كەسە سەركەتووتر دەبێ.
دانانی دكتۆریش ئەنجامی هەبوو، كە ئێستا ئیش لەسەر چاككردنی كارەبا و ئاو و رێگاوبان دەكات.

پ: سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك درایە كەسێكی توركمان، ئایا ئەمە لە ژێر فشاری ناوخۆیی كەركوك دابوو، یان بەهۆی باشتر بوونی پەیوەندی نێوان هەرێمی كوردستان و توركیاوە بووە؟
و: كێشەی كەركوك لە كێشەی ناوخۆیی دەرچووە كە تەنیا خەڵكی كەركوك بتوانێ چارسەری بكات، هەر چەندە ئێمە دەمانەوێ بیهێنینەوە ناو كەركوك، بەڵام لە راستیدا لە دەست دەرچووە. بەتایبەتی هۆكاری دەرەكی كاریگەری زۆری هەیە لەسەر كەركوك.
ئێمە لێرە هەندێك گۆرانكاریم كردووە نەگەڕاوینەتەوە بۆ مەكتەبی سیاسی حزبەكەمان، بەتایبەتی ئێمە رای خەڵكمان وەرگرت بۆ ئەوەی چی بكەین بۆ كەركوك، رای توركمانیشمان وەرگرت، بەڵام لە راستیدا بەلای عەرەبدا نەچووین، چونكە توركمان رای وایە كە كورد و توركمان سەنتەری شار بەڕێوەببات، دوای راویژكردن و راوەرگرتن، ئەنجامەكە ئەوە بوو كە ئەو پۆستە بدەینە توركمان، واتە خودی خەڵكی كەركوك ئەوەیان دەویست، بۆیە پۆستێك كە بەدەست ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی یەكێتییەوە بوو وازمان لێهێناو دامان بە توركمان، واتە فشارێكی ناوخۆیی شەقام بوو لەسەر ئێمە كە ئەو گۆرانكارییە بكەین.
هۆكاری دەرەكیش ئەوەبوو كە توركیا دەیوت ئێوە لە كەركوك توركمانتان پەراوێزخستووە، پێویستە كارێك بكەن كە توركمانیش رای بەرامبەر بە كورد باشبێت. توركیا بەردەوام لەسەر خەت بوو بۆ ئەوەی بزانێ ئێمە دەگەینە چی ئەنجامێك، ئەوەبوو توركیا ئەنجامی گۆرانكارییەكانی زۆر پێخۆشبوون، تەنانەت پێشبینی ئەوەی نەدەكرد ئەو پۆستە باڵایەیان پێبدرێت.

پ: راستە ئێستا پەیوەندی نێوان توركمان و كورد باشبووە، بەڵام لەلایەكی ترەوە پەیوەندی كورد و عەرەب لە كەركوك ئاڵۆز بووە، واتە كێشەكان هەر بەردەوام دەبن؟
و: قەت كێشە لەنێوان (كورد و توركمان) بە تەنیا یان (كورد و عەرەب) بە تەنیات نەبووە، بەڵكو كێشە لە نێوان (كورد) و (توركمان و عەرەب)دا هەبووە، واتە عەرەب و توركمان یەك بەرە بوون بەرامبەر بە كورد. یەك لیست و یەك سیاسەتیان هەبووە بەرامبەر بە كەركوك، ئەمە گەورەترین بەرە بوو بەرمابەر بە ئێمە، بۆیە ئێمە وەك كورك پێویست بوو ئەو بەرەیە بشكێنین. چونكە توركمان خەڵكی رەسەنی ئەمشارەن و قورسایی خۆشیان لەسەرنتەری شاردا دەبیننەوە، ئەوان لەگەڵ عەرەبدا یەكیانگرتبوو، لەكاتێكدا ئەو كارەساتانەی كە بەسەر كەركوكدا هاتووە لە كەركوك بەسەر توركمانیشدا هاتووە. بەڵام دیارە سیاسەتەكەی ئێمە هەڵە بووە، بۆیە چوونەتە ئەو بەرەیەوە. بۆیە ئێمە ئەو ساترەمان تێكشان كە بەرامبەر بە كورد هەبوو.

پ: بەرپرسێكی كورد دەڵێ: بەرپرسانی كورد لە كەركوك هێندەی خەرێكی پۆست و كۆكردنەوەی سامانن، هێندە خەریكی خزمەتكردنی شارەكە نین. كەواتە بەرپرسانی كورد وێنەیەكی ناشیرینی كوردیان داوەتە لایەنەكانی تر؟
و: ئەوە ببووە لۆژیك، بۆیە خەڵك وایدەوت، چونكە لێرە لایەنی بەرپرس هەمووی كورد بوو، دەیانوت هەموو بەرپرسەكان كورد كەچی ناتوانن خزمەتی شارەكە بكەن، دیارە میزانییەكە بۆ شتی تر بەكار دەهێنن، واتە قسەكان لۆژیكێكی تێدا بوو. بەڵام كە لەگەڵ یبەرپرسان دادەنیشتی كێشەكانیان دەگەڕاندنەوە بۆ رێگرییەكانی حكومەتی ناوەندی.

پ: دەوترێت كەركوك لە نیچوان حكومەتی ناوەندی و هەرێمی كوردستان بۆتە قوربانی؟
و: راستە حكومەتی هەرێم كاری باشی كردووە بۆ كەركوك، بەڵام ئەو كارە نییە كە بۆ هەولێر و سلێمانی كردویانە.
حكومەتی ناوەندی و هەرێم و كەركوكیش بە تەنیا میزانییەی خۆی هەیە، ئەگەر بەراوردی میزانییەی كەركوك بكەیت زێترە لە میزانییەی سلێمانی یان هەولێر، بەڵام بۆچی ئەو میزانییەی كە لەبەر دەستە خەرج ناكرێ بۆ خزمەتكردنی شارەكە، كەچی داوا بكەیت لە هەرێمی كوردستان بڵێیت میزانییەی شارەكانی خۆتم بۆ بنێرە؟ ئەمە پرسیارێكە و پێویستی بە بەدواداچووون هەیە. واتە بۆ پارەی خۆت خەرج ناكەیت كەچی داوای پارە لە لایەنی تر دەكەیت.
دەمەوێ راشكاوانە ئاماژە بەوە بكەم كە پێشتر میزانییەی خەیاڵی دەگەڕایەوە بۆ حكومەتی ناوەندی كە خەرج نەكراوە، ئیدی چی لەمپەری بەغدا بێ یان بێ توانایی بەرپرسەكانی خۆمان بێ كە لێرە لەسەر كار بوونە.

پ: كەواتە ئەم قسەیەی بەرپرسێكی توركمان راستە كە دەڵێ: ئەگەر كورد دەیەوێ كەركوك بگەڕێنێتەوە سەر كوردستان، پێویستە دوو كار بكات، یەكەم بەرپرسی دڵسۆز لەمشارە دابنێت، دووەم وەك هەولێر خزمەتی كەركوك بكات. رای تۆ لەمبارەیەوە چییە؟
و: ئەو قسەی خۆمانە كە لە كۆبوونەوەكاندا باسی لێوە دەكەین. بەراستی كەركوك خەڵكی دڵسۆز و بە توانای دەوێت. بۆ ئەوەی كەركوكیش وەك شارەكانی هەرێم خزمەت بكرێت یان نەكراوە، ئەوە دەكەوێتە سەر ئەستۆی خۆمان و كەسیتر تاوانبار نەكەین.
ئێمە وەك یەكێتی جۆرێكی ئازادیمان هەیە بۆ ئیشكردن لە كەركوك، من لە مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتی یەكێتی هەر بەرنامە و پرۆژەیەكم بۆ كەركوك خستبێتەروو تەنانەت موناقەشەشیان لەسەری نەكردووە و رازی بوونە.

پ: زۆربەی كەم و كوڕییەكان و كێشەكانی كەركوك رووبەرووی یەكێتی دەبێتەوە، چونكە زۆربەی پۆستە باڵاكانی ئەمشارە بەدەست یەكێتییەوە و نفوزیشی زێترە؟
و: راستە. وەك دەبینی دوو سێ مانگ دەبێ رەوشی خزمەتگوزاری كەوتۆتەگەڕ، بەتایبەتی كارەبا و ئاو و رێگەوبان لە كەركوك باشتر بووە، ئەمانە پەیوەندی بە ئێمەوە نییە و ئیدارەی كەركو كردویەتی، بەڵام بەردەوام خەڵكی سەردانمان دەكەن و كێشەكانیان رووبەرووی ئێمە دەكەنەوە. ئێمەش ناچارین ئیدارەكە ئاگادار بكەینەوە و بەدەم كێشەكانیانەوە بچین.

پ: باس لەوە دەكرێت لە سەر دەستی حكومڕانی كورد لە كەركو تەعریب هەر بەردەوامە، وێرای كۆچكردنی كوردەكان، ئێستا زێد و خاكی خۆشیسان دەفرۆشن و توركمان و عەرەب بە نرخێكی خەیاڵی خانوو و زەوی كورد دەكڕێت؟
و: رەنگە خەڵك گلەیی بكات بە تایبەتی لە بواری پەروەردە، بەڵام ئەوەندەی من لێرەم زۆر بە كەمی بیستوومە زەوی و خانوویان بفرۆشن، بەو شێوەیە نییە باسی لێوە دەكرێت.

پ: بۆ ماوەی دوو مانگ لەسلێمانی و گەرمیان خۆپیشاندانی نارەزایی دژی حكومەتی هەرێم كرا، كە ئەو ناوچانە لە ژێر دەسەڵاتی یەكێتیدایە، بەڵام كەركوكی نەگرتەوە، ئایا ئۆپۆزسیۆن بە تایبەتی حزبی بزوتنەوەی گۆڕان خۆیان لە كەركوك لاوازن، یان یەكێتی كۆنترۆڵی شارەكەی كردووە؟
و: عەرەبەكان بە چڕی خۆیان ئامادە كردبوو كە لەكەركوك خۆپیشاندان بكەن، مەترسییەك كەوتە سەر كەركوك، بە پێی ئەو زانیارییانەی هەمان بوو ئەوان دەیانویستە بە شێوەیەك لە شێوەكان كەركوك داگیر بكەن، یان وەك موسڵی لێبكەن، لێرە خۆپیشاندانەكان كران، بەڵام هەر سێ حزبی ئۆپۆزسیۆن (كۆمەڵ و گۆڕان و یەكگرتوو) بەشداریان لەو خۆپیشاندانانە نەكرد. ئێمە حزبە كوردستانییەكان بە دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنەوە كۆبوونەوەمان كرد و بڕیاریماندا بە هیچ شێوەیەك خۆپیشاندان نەكرێت. هەمووشیان پابەندی بڕیارەكە بوون و كورد بەشداری خۆپیشاندانی نەكرد.
سەبارەت بە زۆری یان لاوازی ئۆپۆزسیۆن من نازانم چۆنە، چونكە ئەوە ئەنجامی هەڵبژاردن دەریدەخات. بەڵام ئەگەر بتەوێت ئاژاوە بنێیتەوە بە 50 كەسێك دەتوانی شەقام بگریت و تایە بوستێنیت و ئاژاوە دروست ببێت.

پ: كەواتە بەپێچەوانەی ناو هەرێم كە بارگرژی لە نێوان ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات هەیە، لە كەركوك پەیوەندیتان باشە بە تایبەتی لەگەڵ گۆڕان؟
و: منم ناڵێم پەیوەندییەكی باش هەیە، بەڵام كە مەترسی كەوتە سەر كەركوك هەموومان یەكدەنگ بووین. بەتایبەتی كە یەكگرتووی ئیسلامی لە ئیدارەی كەركوك بەشدارە و جێگری سەرۆكی ئەنجومەن یەكگرتووە، پێشموایە لەو مەزوعانەدا دەوری ئیجابیان هەبووە.

پ: دەوترێت یەكێتی و پارتی لەكەركوك ئەوەندەی ململانێی حزبی دەكەن هێندە كار لە سەر پرسە نیشتمانییەكان ناكەن؟
و: ئێمە دوو حزبی لێكجیاوازین، ئێمە و پارتی و ئۆپۆزسیۆنیش هەریەكە و بەرنامە و مێكانیزمی خۆی هەیە بۆ كار كردن، بەڵام لەسەر پرسە نیشتمانییەكان و چارەنووسی كەركوك هاوراین هەر یەكە و بە مێكانیزمی خۆی.
وەكو دوو حزب ململانێ لە نێوان یەكێتی و پارتیدا هەیە، بەڵام ململانێ حزبییەكە سەرەكی نییە، بەڵكو لاوەكییە، شتە سەرەكییەكان بەرژەوەندی میللەتەكەمانە.

پ: بەڵام هەتا ئێستا دوو دەزگای ئاسایش لە كەركوك هەیە، كە سەر بە یەكێتی و پارتین؟
و: لە پەرلەمانی كوردستان یاساكەیان دەرچووە و وەزارەتی ناوخۆ خەریكی یەكخستنەوەیانە. ئاسایش لێرە بوونی رەسمی نییە بە هیچ شێوەیەك، نەتەوەكانی تر لێرە زۆر توند دژایەتی دەكەن، بەڵام لەوەتەی دكتۆر نەجمەدین بۆتە پارێزگار، لە كۆبوونەوەی لیژەی ئەمنی بەشداریان پێدەكات.
 
پ: ئایا توركمان و عەربەكانی كەركوك بڕوایان بە ماددەی 140 هەیە؟
و: نەخێر، پێیانوایە ماددەیەكی مردووە، بەڵام خۆی بە رای ئەوان نابێت.
پ: پێتوایە بەپێی دەرەنجامەكانی ماددەی 140 كەركوك دەگەڕێتەوە سەر هەرێمی كوردستان؟
و: ئەگەر ئیشی بۆ بكەین دەگەڕێتەوە. گەڕانەوەی كەركوك بە دوو رێگە دەبێت یان بەهێز یان بە سیاسەت. دەكرێ بە خزمەتكردن و ئاوەدانی و سیاسەتی ژیرانە نەتەوەكانی توركمان وعەرەب قەناعەت پێبكەین كە لە قازانجی ئەوانە كەركوك بگەڕێتەوە سەر كوردستان. بەڵام ئێمە لە رابردوودا كردەوەكانمان رێگر بووە، چونكە وێنەیەكی جوان پێشكەش نەكردووە، بەتایبەتی لە ساڵی 1991 و 2003، كەركوك پڕ بوو لە چەكدار و كورد بە گشتی خەریكی تاڵانی بوو. ئەمەش وێنەیكەی ناشیرینی لای نەتەوەكانی تر دروست كردووە، سڕینەی ئەو وێنە ناشیرینە و گەڕانەوەی ئەو متمانەیە زۆری دەوێت و پێویستی بە كاری زێترە.

 


 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانن، کوردستان نێت لێیان به‌رپرسیار نییه‌.