Red Purple Black

دوای کشانه وه ی هێزه کانی ئه مه ریکا، عراق له نێوان شمشێری شیعه وسننه ... خدر زوحاك

PDFPrintE-mail

دوای کشانه وه ی هێزه کانی ئه مه ریکا، عراق له نێوان شمشێری   شیعه وسننه هه موو هێزه سیاسیه کانی عراق سوور بوون له سه ر کۆتای هاتن   به داگیرکردنی عراق له لایه ن ئه مه ریکایه کانه وه وه ك خۆیان ئاوا پێناسه ی ئه   وهێزه فریاد ڕه سه یان ده کرد به تایبه ت له وکاته ی که هێزه سیاسیه کانی عراق جگه   له کورد بستێ خاکی ڕزگارکراویان له ده ست دا نه بوو هه موو ئه وهێزانه له ده ره وه  ی سنوور ی عێراقه وه ئه یان ڕوانیه عراق ودواڕۆژی عراق وبه پێ ی ئه جندای سیاسی ئه و ووڵاتانه ی که باره گاکانیان لێ خستبوو تێڕوانینی خۆیان سه باره ت به عراق ودواڕۆژی سیاسی عراقی بڵاو ئه کرده وه ودوابه دوای ڕاپه ڕینی ١٩٩١ که به شێکی زۆری کوردستان به قاره مانێتی وخوێنی لاوانی کورد ئازاد کرا ئه وکاته ش به شێك له به رهه ڵستکارانی عراقی له شیعه وسنه ڕوویان کرده کوردستان وبه ره ی کوردستانی ئه وکات لانه ی بۆ ئه وحیزب ولایه نانه دیاری کردوو وپارێزگاریشی لێ کردن، به ڵام کاتێ که ڕژێمی عراقی ئه وکات مه ترسی له سه ر به رژه وه ندیه سیاسی وئابوریه کانی ووڵاته زل هێزه کانی جیهان دانا، وله سه رده می جۆرج بۆشی کوردا هه وڵ درا بۆ ته واوکردنی ئه وکارانه ی که جۆرج بۆشی باوك فریای نه که وتبوو ئه وه کاره ش بریتی بوو له ڕوخانی ڕژێمی دکتاتۆری عراقی وئازادکردنی گه لانی عراق له وزوڵم وزۆریه ی که له لایه ن سوپای عراقی وده زگا داپڵوسێنه ره کانی ڕژێمی دکتاتۆری ڕووبه ڕووی ده بوونه وه، هه ردوابه دوای ڕزگارکردنی عراق وڕووخانی ڕژێمی دکتاتۆری له لایه ن ئه مریکاو ووڵاته هاوپه یمانه کانی ناتۆوه ودوای ماوه یه کی که م عراق وه ك گۆمێکی شله قاوی لێهاتوو وشه ڕێکی درێژخایه ن له نێوان هه ردوومه زهه بی شیعه وسنه سه ری هه ڵداوعراق بووه شوێنێکی له بار بۆ چه ك دارانی القاعیده وله هه موو ووڵاته ئیسلامی وعه ره بیه کانه وه ڕوویان تێکرد بۆ شه ڕکردن له گه ڵ سوپای داگیرکه ر وده رکردنی ئه وسوپایه له سه رخاکی عراق، ئه گه رچی پێش هاتنی ئه مه ریکایه کان هه موو پێك هاته کانی کۆمه ڵگای عراقی خۆیان دابووه ده ست چاره نووس وبه ته مای خوا بوون ئه وڕژێمه یان بۆ له ناوببات، جگه له کورد که خاوه نی هێزێکی پێشمه رگه بوو به درێژای مێژوو ئه وهێزه شۆڕش گێڕه ی کورد له هه وڵ: ی پاراستنی کوردستان وگه لی کورد داخه باتی ده کرد وله وپێناوه ش ڕووبارێك خوێنی پێشکه ش کردبوو.

دوابه دوای ڕێکه وتن نامه ی نێوان ئه مریکاو عراق له کشانه وه ی هێزه کانی ئه مه ریکا له عراق، ئه وه تا له م ساڵداوله وکاته دا دواین سه ربازی ئه مه ریکا خاکی عراق یان جێ هێشت وئه رکی پاراستنی ناوخۆو ده ره کی که وته ئه ستۆی سوپای عراق و وه زاره تی ناوخۆی عراقی به تایبه ت له وته نگژه ناوخۆیه ی که ئه مڕۆکه عراق ڕووبه ڕووی ده بێته وه له تاك ڕه وی له بڕیاردان وبه ڕێوه بردن که ئه ویش ئه وتاك ڕه ویه یه که نوری مالکی سه ره ك وه زیرانی عراقی ئه نجامی ئه دات، هه وڵ ده دات قه ڵه م ڕه وی خۆی به سه رهێزه سیاسیه کانی تری عراقدا بسه پێنی به تایبه ت له وکاته ی ته نها یه ك ڕۆژ به سه ر کشانه وه که دا چووه که هه وڵی ده ست گیرکردنی هه ردووجێگری سه ره ك کۆمارئه درێت به بیانووی په یوه ندی بوونیان به ڕێکخراوی القاعیده وه وله هه مان کاتدا نوری مالکی هه وڵی سه ندنه وه ی متمانه ده دات له جێگره که ی که صالح متلگه، چونکه به دکتاتۆرپێناسه ی نوری مالکی کردووه له یه کێك له چاوپێکه وتنه کانی دا، له هه مان کاتدا لیستی العراقیه بڕیاری هه ڵپه ساردنی لیسته که ی ده دات له په ڕله مانی عراق داو به شداری ناکات له کۆبوونه وه کانی ئه وپه رله مانه، به وپێیه ش په رله مانی عێراق ناتوانێت کۆبوونه وه کانی خۆی ئه نجام بدات وئه گه ر لیستی العراقیة متمانه له حکومه ته که ی نوری مالکی بستێنێته وه ئه وا حکومه ته که ی نوری مالکی به پێ ی ڕێکه وتن نامه که ی هه ولێر که سه رۆك بارزانی بۆڕێك خستن وکۆکردنه وه ی قه واره سیاسیه کانی عراق پێشنیاری کردبوو له پێك هێنانی حکومه تی هه ڵبژێردراو که نوری مالکی سه ره ك وه زیرانیه تی هه ڵده وه شێته وه، ئه وکاته عراق جارێکی تر ده که وێته وه به رپه شێویه کی سیاسی گه وره که دیاره ئه نجامه که ی شه ڕێکی خوێناوی یه، به تایبه ت له نێوان شیعه وسنه که ئه م کێشه یه مێژووه که ی ده گه ڕێته وه بۆ هه زارساڵ زیاتر به رله ئێستاوکێشه کانی نێوان شیعه وسنه که کێشه یه کی مه زهه بی یه وبه شه ڕوخوێن ڕشتن ده ستی پێکردووه له کۆن ونوێ دا وله ئه مڕۆکه ش دا به هه مان شێوه ئه وکێشه یه ڕێگاچاره سه ری بۆ ده کرێت، به تایبه ت که سنه له دروست بوونی ده وڵه تی عراقی نوێ وه به رپرسی فه رمان ڕه وای عراقی له ئه ستۆدابووه وبه درێژای مێژوو شیعه له هه موو ماڤه کانی بێبه ش کرابوون، له لایه ن ئه وڕژێمه جۆربه جۆرانه ی عراقه وه به دڕه نده ترین شێوه شعیه وکوردوکه مینه کانی تر ڕووبه ڕووی ڕه شه کوژی کراونه ته وه، ئێستاکه ش شیعه به نیازه تٶڵه ی ڕابردووله سنه بکاته وه، به تایبه ت له وکاته ی که شیعه له ڕۆژهه ڵاتی ناوه ڕاست دا له هه وڵ دایه بۆ پێك هێنانی ئمپراتۆریه تێکی به هێز له شێوه ی ئمپراتۆریه تی سه فه وی فارسی، ئه مه ش به ده ست تێوه ردانی ڕاسته وخۆی ئێران له کاروباری ناوخۆی عراق وداڕشتنی به رنامه کاری سیاسی عراق له ئێستاوئاینده دا وه ك ئه وهه ڵوێسته ی حکومه تی عراقی له به رامبه ر شۆڕشی خه ڵکی سوریادا که ڕێك وه ك هه ڵوێستی ئێران دێت وبه هه مان شێوه ش ئه وهه ڵوێسته ی عراق داده ڕێژرێت.

له ئێستادا که ته نگژه ی سیاسی له لایه ن نوری مالکی وه له به رده م قه واره سیاسیه کانی عراق داده نرێت وهه وڵ ئه درێت بۆ هه ڵپه ساردنی ڕۆڵی قه واره سیاسیه کانی تری مه یدانی سیاسی عراقی به نیازی قه ڵه م ڕه وی نوری مالکی وشیعه له عراق دا به تایبه ت له وکاته ی که شیعه زۆرینه ی دانیشتوانی عراق پێك ده هێنێت وباڵه ده ستی ئێران له عراق دا له داڕشتنی سیاسه تی ناوخۆوده ره وه وهه ڵوێست وه رگرتن به رامبه ر به قه واره سیاسیه کانی عراق، ئه وقه واره سیاسیانه ی به ده رن له خواسته کانی شیعه وبه رفراوان بوونی ده سه ڵاتی شیعه وگۆڕینی سروشتی سیاسی عراقی له عراقی فدراڵی یه كگرتووه وه بۆ کۆمارێکی ئیسلامی شیعی وجارێکی تر گێڕانه وه ی گه لانی عراق بۆ سه ده کانی دکتاتۆری وتاك ڕه وی، ئه وه ی له دوای ڕوخانی ڕژێمی شاهنشاهی له ئێراندا ڕوویدا، هه ربۆیه ئه بێت له ئه مڕۆدا کوردوسنه بۆ خۆ ڕزگارکردن وده رچوونی عراق له وته نگژه سیاسیه، هاپه یمانیه کی به هێزپێك بهێنن به تایبه ت سه باره ت به هه رێم بوونی پارێزگا سنه نشینه کان وچاره سه رکردنی کێشه ی ناوچه داگیرکراوه کانی کوردستان، پێك هێنانی قه واره یه کی سیاسی به هێز بۆ سنه کان له پارێزگایانه ی که سنه زۆرینه یه تی، هۆکارێکه بۆ که م کردنه وه ی قه ڵه م ڕه وی نوری مالکی وده ست تێوه ردانی کۆماری ئیسلامی ئێرانی، له هه مان کاتدا ڕێگاگرتنه له دووباره نه بوونه وه ی فه رمان ڕه وای تاك ڕه وانه وگۆڕینی باری سیاسی عراق له سیستمێکی په رله مانی وفیدڕاڵی که ماڤی هه موان به پێ ی ده ستوور دیارکراوه بۆ سیستمێکی دکتاتۆری شیعی و وولایه تی فقه، که ئه مڕۆکه نوری مالکی وبه شێك له شیعه کانی عراقی له هه وڵی پێك هێنانی دان، له هه مان کاتدا ئه بێت سنه هه وڵ بدات فکری ڕه گه زپه رستیانه ی خۆی فه رامۆش بکات به رامبه ر به ماڤی نه ته وه ی کورد وناوچه داگیرکراوه کانی کوردستان وماده ی ١٤٠ وجێ به جێ کردنی ئه گه رسنه به هه مان فکری شۆڤێنیستیانه ی خۆیانه وه بمێنه وه، چاكتروایه کورد خۆی له کێشه ی نێوان شیعه وسنه به دوور بگرێت وبه شێك نه بێت له چاره سه ر، به پێچه وانه وه کێشه ی نێوان ئه ودوولایه نه بۆکورد خۆ به دوورگرتن بێت وهه وڵ دانێك بێت بۆ جیابوونه وه ی کورد له و، ووڵاته ی که ناوی نراوه عراق ومێژووه که ی ده گه ڕێته وه بۆ جه نگی جیهانی یه که م،

ڕاگه یاندنی ده وڵه تێکی کوردی له ئه مڕۆدا له جێگه ی خۆیدایه تی به تایبه ت که ئه مڕۆکه هه رێمی کوردستان توانی به ڕێوه بردنی کاروباری سیاسی وئابوری وکۆمه ڵایه تی خۆی هه یه وپه یوه ندیه کانی له گه ڵ جیهانی ده ره وه ش دا له گه شه سه ندن دایه، له ئه مڕۆدا کوردستان باشترین دۆستی ئه مریکاو ئه وروپایه کانه به تایبه ت که سه رکردایه تی کورد توانیویه تی به شێوه یه کی دانایانه خۆی ببوێرێت له هه موو ئه وکێشه سیاسیانه ی که له ناوچه که دا بوونیان هه یه سه باره ت به ئاینده ی عراق وئه جندای سیاسی له لایه ن ده وڵه تانی ناوچه که وده ست تێوه ردانی ئه و، ووڵاتانه له کاروباری سیاسی وگٶڕینی ئه وڕووکاره سیاسیه ی که به شێکه له مه ترسی له سه رئه و ووڵاتانه وگواستنه وه ی ئه وگٶڕان کاریانه ی که له عراق وناوچه که دا ڕوویان داوه سه باره ت به ڕژێمه سیاسیه کانی ئه و ووڵاتانه وبه دیهاتنی دیموکراتی ودادوه ری کۆمه ڵایه تی، له وکاته ی کوردستان شوێنی حه وانه وه ی هه زاران په نابه ری شیعه وسنه و مه سیحی وپێك هاته کانی تری عراقی یه، ئه گه ر چی ئێرانی ئیسلامی وتورکیای علمانی به چاوێکی ترسناکه وه ده ڕواننه ئاینده ی کوردو به مه ترسی له سه رخۆیانی ئه زانن له هه وڵ دان له ڕێگه ی گروپه ئیسلامیه سه له فی یه کانه وه ده ست تێوه ردان بکه ن له باری ناوخۆی هه رێمی کوردستان وئه وباره ئاساییه ی که له هه رێمدا هه یه بیشێوێنن وه ك ئه و ڕووداوه ی ڕوویدا له سلێمانی له ١٧/٢ وڕووداوی ٢/١٢ بادینان به نیازی گێڕانه وه ی کورد بۆ پێش ڕووخانی دکتاتۆره که ی به غداو نانه وه ی ئاشووبی شه ڕی ناوخۆله کوردستاندا، دیاره خۆش به ختانه ئه و دووهێزه ی که ئه مڕۆکه سه رکردایه تی کورد ده که ن وده کرێت چاوه ڕوانی زۆر له وه زیاتریان لێ بکرێت سه باره ت به ئاینده ی کوردستانی باشوورو پارچه کانی تری کوردستان وداڕێژه ربن بۆ به دیهاتنی ستراتیژێکی نه ته وه ی کورد، له وکاته ی که ڕێکه وتنێکی ستراتیژی به هێز له نێوان ئه و دوو حیزبه زل هێزه ی کورددا بوونی هه یه، که ئه ویش پارتی دیموکراتی کوردستان ویه کێتی نیشتمانی کوردستانه.

له ئه مڕۆدا ئه رکه نیشتمانیه که ی ئه ودوو حیزبه زۆرله وه زیاتره که له چوارچێوه ی ڕێکه وتنێکی ستراتیژیدا باسی لێوه بکرێت وبه ره نگاری هه موو ئه ونه خشه و ته نگژه سیاسیه ده ره کیانه ببنه وه که ڕووبه ڕووی هه رێم بۆته وه چ له ناوخۆی هه رێمدابێت وه ك هێزه سه له فی یه کانی کورد وه یان ده ره کی وه ك به شێك له هێزه کانی شیعه وسنه له سه ر ماده ده ستووریه کانی عراق وبه تایبه ت ماده ی ١٤٠، ئه وماده ده ستووریه ی ده ستووری عراق که شوڤێنیست وبیرته سکه کانی شیعه وسنه به به شێك له دابه ش کردنی عراقی وه سف ده که ن وبه رده وام به ربه ست بۆ جێ به جێکردنی دروست ده که ن، له ناوه ڕۆکدا ئه وماده ده ستوریه به شێکه له چاك سازی وپاك سازی ئه وسیاسه ته جینۆسایده ی که ڕژێمی له ناوچوو سه باره ت به گه لانی عراق ئه نجامی داوه به تایبه ت له شێواندنی باری دیمۆگرافی کوردستان وعراق داو گه رانه وه ی ئه وهاورده عه ره ب وسنه وشیعانه یه که له ناوچه کانی خۆیان کۆچیان پێکراوه وباری دیمۆگرافی ناوچه کانی تریان شێواندووه به واتایه کی تر ماده ی ١٤٠ چه نده بۆ که رکوك وخانه قین وشه نگاروشێخان وموصل وناوچه کانی تری سنوری کوردستانه ئه وه نده ش بۆ ناوچه کانی ناوه ڕاست وخواروی عراقه که ڕژێمی دکتاتۆری ئه وباره دیموگرافیایه ودابه ش بوونی دانیشتوانی شێواندووه به هه وڵی دروست کردنی به ربه ستی به رهه ڵست کاری دژ به خۆی ودانانی ته وازنێك که له به رژه وه ندی ئه وڕژێمه دابووه.به ڵام له ناوچه کوردنیشینیه کان زیاتر ئه وسیاسه ته دوژمن کارانه یه جێ به جێ کراوه، له وکاته ی ڕژێمی دکتاتۆری له هه وڵی له ناوبردنی کورد بووه هه رئه مه شه وای کردووه به هه موو جۆرێك نه خشه سیاسیه کانی دژ به کورد بره وپێبدات وکورد له سه رخاکی باب وباپیرانی بکاته میوان.

ئه گه ر باس له هه موو کێشه سیاسیه کان بکه ین له کوردستان وعراق وناوچه که دیاره له ووتارێکدا وه یان چه ندان ووتاردا ناتوانین باسه که مان ته واو بکه ین ته نها ئه وه هه یه بڵێن، له دوای کشانه وه ی هێزه کانی ئه مه ریکا له عراق، ناکرێت کورد له نێوان شه ڕانگێزی شیعه وسنه دا زیانی سیاسی وئابوری وکۆمه ڵایه تی به ربکه وێت وکاتی ئه وه هاتووه که کورد له ومعاده له سیاسیه خۆی ده ربهاوێت تا دووشمشێری شیعه وسنه له ووڵاتی نێوان دووشمشێردا، نه یکردووین به قوربانی ئه جندای سیاسی ئێران وتورکیاوسعودیه وووڵاته کانی تری ناوچه که، باکوری کورد نه که ینه قوربانی کچانی شعیه وسنه


 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانن، کوردستان نێت لێیان به‌رپرسیار نییه‌.