|
ئهو، دهستهكانی لهناو ئهو كهلوپهلانهی پهیكهرهكانی پێ دروست دهكات ڕهش ههڵگهڕاون، كاتێك دهستی پێكرد تهمهنی تهنیا 35 ساڵ بوو، واته له ئهوپهڕی گڕ و تینی گهنجیهتیی خۆی بووه، لهو كاتهوه تا ئێستا كه تهمهنی گهیشتووهته 75 ساڵ، بۆ ساتێكیش لهو هونهره ناوازهیه دانهبڕاوه كه هونهری پهیكهرتاشیی دارینه، حهز و ئارهزووهكانیشی بۆ هونهرهكهی وایكردووه گوێ بهڕهشداگهڕانی دهستهكانی نهدات و ڕۆژانه بهگۆچانهكهی دهستیهوه بهرهو دووكانه بچكۆلانهكهی لاكهلاك بكات.
هونهرمهند (ئهحمهد ئهسوهد) لهدایكبووی كۆیه له 1935 و پهروهردهی كهركووك و ئێستاش دانیشتووی ههولێره، كه سهردانی وهرشه بچووكهكهی دهكهیت له گهڕهكی "نووسهران"ی ههولێر، زۆرترین چێژ لهوه دهبینێت كه لهبارهی پهیكهرهكانیهوه گفتوگۆی لهگهڵدا بكهیت و بیدهیته بهر پرسیار، بێگومان ئهویش ههرگیز له وهڵامدانهوهی پرسیارهكان بێزار نابێت و بهوردی باسی تهواوی قۆناغهكانی دروستكردنی ههر پهیكهرێكت بۆ دهكات، بۆیه له گفتوگۆ له گهڵیدا هیچ كهسێك نییه لهو هونهرمهنده پیره بێزار بێت و بتوانێ بهئاسان دهستبهرداری بێت.
ئێمه وهك "هونهری ههولێر" ماوهیهك بوو نیازی سهردانی ئهم هونهرمهنده پهیكهرتاشهمان ههبوو، بهڵام ئاگامان له تهندروستیی بوو كه ماوهیهكه بههۆی ئازاری پێیهكانیهوه ناتوانێ وهك پێشتر زۆربهی كات له وهرشهكهی دانیشێت یاخۆ كار بكات، ئهگهرچی وهك خۆی باسی دهكرد دانیشتنیش بۆ ئهو ماڵوێرانییه و تووشی جۆرێك له خهمۆكیی دهكات، بۆیه ههرچهندی ئازاری ههبێت، له كونی ژوورهوه ناحهوێتهوه و یهخهگیری پهیكهرهكانی دهبێتهوه.. له سهردانێكدا بۆ ماڵهكهی، ئهم دیدارهمان لهگهڵ پهیكهرتاش (ئهحمهد ئهسوه) ساز كرد.
پ: مام ئهحمهد دهنگوباست لهگهڵ پهیكهرهكانتا چییه؟
و: دروستكردنی پهیكهر له دار بووهته بهشێكی گرنگی ژیانم، بهڵام له ئێستاوه خهمی ئهوهم لێنیشتووه ماوهیهكه بههۆی نهخۆشییهوه كهمتر دهتوانم كاری قورسیان تێدا بكهم، بۆیه ورده ورده خهریكم و بهردهوامم، بهڕاستی ناتوانم لێی دوور بكهومهوه، ئهوهندهی بهرامبهر ئهو پهیكهرانه له دووكانهكهم دادهنیشم، ههست بهئاسوودهییهكی زۆر دهكهم و تا ڕادهیهكی زۆرتریش نهخۆشی و خهم و ئازارهكانم له بیر دهبهنهوه.
پ: بهپێی ئهوهی لهبهرچاوماندایه، دیاره پهیكهرهكان پتر كاری دهستین و كهمتر ئامێری كارهباییان تێدا بهكار دههێنیت، ئهمه تا چهند شارهزایی یاخود هێزی بازوویان دهوێت؟
و: لهو ڕووهوهی تۆ باسی دهكهیت، دهكرێ له ههردوو لایهنهوه دیقهتی بدهن، چونكه ئهگهر بهتهنیا پهیوهندیی بهشارهزایی ههبێت، ئهوهیان دروستكردنیان ئهستهم دهكات، لهبهر ئهوهی بۆ پهیكهری دارین شارهزایی بهبێ هێزی بازوو، ناگاته ئهو ئاستهی ململانێ لهگهڵ ئهو داره ڕهقهدا بكهیت، ئهگهر بهتهنیا هێزی بازووش بێت، بێگومان هیچ هێزێك نییه بتوانێ بهبێ شارهزاییهكی تهواو و ههروهها بوونی ئهشقێك، پهیكهرێك لهم جۆرانهی ئێوه دهیانبینن دروست بكات، بۆیه ههردوو لایهنهكه بۆ دروستكردنی پهیكهر تهواوكاری یهكترن.
پ: تۆ بهبێ ئهوهی له هیچ قۆناغێكی خوێندنی هونهری دهرچووبیت، چۆن وهك سهرهتا خۆت له قهرهی ئهم كاره ئهستهم و ناوازهیه دا؟
و: زۆر جار له ڕاگهیاندنهكان وهك هونهرمهندێكی خۆڕسك ناوی منیان بردووه، دیاره لهبهر ئهوه ئهو ناوهیان لێناوم، چونكه خوێندنی هونهریم تهواو نهكردووه، یان خوێندهوارییهكی كهمم ههیه، یانیش مامۆستا و فێركارم له بوارهكهدا نهبووه، بهڵام خۆ شارهزایی ههر له خۆڕسكهوه نییه، بێگومان من زۆر ماندوو بووم تا توانیومه جۆری پهیكهرهكانم بگهیهنمه ئهو ئاستهی ئێستا ئێوه دیبینن، من له سهرهتادا منداڵ بووم و له كۆیه بهقوڕ پهیكهرم دروست دهكرد، لهبهر ئهوهی زۆرم حهز له باڵنده و ئاژهڵ بوو، بۆیه بهزۆری پهیكهری باڵنده و ئاژهڵم دروست دهكرد، پاشان له تهمهنی ههرزهییدا له كۆیه حهز و خولیام كهوته سهر ڕاو و بهزۆریش دهچوومه ڕاوهكهو، ههر ئهوكاتیش شاگردی دارتاش بووم، كاتێكیش گهورهتر بووم و خۆم بهباشی ناسییهوه، دووكانی دارتاشیم ههبوو، بۆ یهكهمین جار له ساڵی 1970دا كهوێكم له دار دروست كرد، بهڵام ڕاستیتان دهوێ تهنیا فۆڕمی كهوی ههبوو، ئهگهر نا باڵندهیهكی ناشیرین بوو، كهچی ههر كهسێك دهیبینی، بهسهرسوڕمانهوه لێیان دهڕوانی كه توانیومه له دار ئهو باڵندهیه دروست بكهم، ئهوهبوو ئهو بۆچوونانهی كهسانی دهوروبهرم بوونه جۆرێك له هاندان تا بهردهوام بم و ههوڵ بدهم بهفۆڕمێكی جوانتر دروستی بكهمهوه.
پ: چهند جار پهیكهری كهوت شێواندووه تا ئهو كاتهی گهیاندووته ئاستێك خۆت لێی ڕازی بیت؟
و: بهلامهوه گرنگ نهبوو چهند جار خۆمی له قهره دهدهم، چونكه خولیایهكی سهیرم بۆ دروستكردنی پهیكهر لا دروست بوو، بۆیه جار له دوای جار پهیكهرهكانم باشتر دهبوون، بهڵام نهك بهو مانایهی خۆم لێیان ڕازی بووبم، چونكه لهبهر ئهوهی من مامۆستام نهبووه و تهنیا له ئهشقێكهوه پهیكهر دروست دهكهم، بۆیه ههمیشه و بهزۆری خۆم بوومهته ڕهخنهگری خۆم، ئهمهش وا دهكات ههمیشه بهچاوی ڕهخنهوه سهیری پهیكهرهكانم بكهم و جار له دوای جار باشتر دروستیان بكهمهوه، چونكه له سهرهتای ساڵی 1970 تهنیا بهدروستكردنی پهیكهری كهو نهوهستام، بهڵكوو بۆ ساڵی پاشتر پهیكهری مانگا و گۆلكم دروست كرد، پاشان پهیكهری ئهسپ.. تا وای لێهات خۆم له قهرهی دروستكردنی پهیكهری تهواوی ئهو ئاژهڵ و باڵندانه دهدا كه له كوردستاندا ههن، نموونهشیان وهك ئاسك، پڵینگ، ورچ، مهڕ و بزن، قهل-عهلیشیش، ڕهنگاڵه، سوێسكه، بزنهكێوی و زۆر شتی دیكه.
پ: بۆچی تهنیا ئهو ئاژهڵ و باڵندانهی له كوردستاندا ههن دروستیان دهكهیت؟
و: لهلایهكهوه لهبهر ئهوهی تهواوی ئهو ئاژهڵ و باڵندانهم بهچاوی خۆم بینیون، لهلایهكی دیكهیشهوه چونكه مهبهستمه له پهیكهركانمدا خزمهتی كهلهپووری كوردهواری بكهم، واتا دروستكردنی پهیكهر لهلای من له مێژه لهوه دهرچووه تهنیا وهك حهزێكی كهسی سهیری بكهم و كاری تێدا بكهم، بهڵكوو دهمێكه وهك هونهرێكی ناوازه مامهڵهی لهگهڵدا دهكهم، واتا ههرچی پێم بكریچَ ههوڵ دهدهم چێژی سهیركردنی ئهو پهیكهرانه تهنیا بۆ كهسی خۆم نهبێت، بهڵكوو وهك كهلهپوورێك له ڕێگهیهوه خزمهتی هونهری ڕهسهنی كوردیی پێ بكهم.
پ: چ جۆره دار و كهرهستهیهك بۆ پهیكهرهكان بهكار دێنیت؟
و: له ڕاستیدا ئهو كهرهستانهی بهكاریان دێنم زۆر سهرهتایین، هۆكارهكهشی ئهوهیه كهلوپهل و كهرهستهی پێشكهوتوو بۆ پهیكهرتاشیی دارین له كوردستاندا نین، یان كهمن و من تا ئێستا دهستم نهكهوتوون، بۆیه ههر له سهرهتای كاركردنمهوه تا ئێستا كهرهستهكانی وهك تهشوه و بڕبهن و ههڕهی دهستی و شهفره بهكاردێنم، ههروهها پهیكهرهكان له چهندان جۆر دار دروست دهكهم، بهڵام ئهوهی گرنگه پێویسته دارهكه زۆر كۆن بێت بهجۆرێك دهمارهكانی مردبێت و له داهاتوودا نهقڵیشێت وهك چنار، سپیندار، توو، گوێز.
پ: جگه له ئاژهڵ و باڵنده چیی دیكه دروست دهكهیت؟
و: وهگ گوتم له سهرهتادا له حهز و ئهشقم بۆ ڕاو و ئاژهڵ و باڵنده، تهنیا خۆم له قهرهی دروستكردنی ئهو پهیكهرانه دهدا، بهڵام دواتر كه ویستم له ڕووی هونهرییهوه بایهخی پتر بهكارهكانم بدهم و بهتایبهتیش وهك كهلهپووری كوردهواری، بۆیه بیرم له دروستكردنی زۆر پهیكهری تر و ههمهجۆر كردهوه، نموونهش وهك "مهشكهژهنین، ئافرهتی نانكهر، ڕاوچی بهئهسپ و تاژییهوه، ڕهشماڵی كوێستانهكانی كوردستان بهتهواوی كهلوپهلهكانیهوه، كێڵانی زهوی، دهستاڕ، جهنجهڕ، بێری و سهربێری و بهربێری، مانگادۆشین، داركهر، گوێدرێژ و بارهدار" و زۆر شتی دیكه، دوا جاریش وهك هێمایهكی نهتهوهیی كورد، پێم خۆش بوو پهیكهری "كاوهی ئاسنگهر" دروست بكهم، ئهوه بوو ماوهی 3 مانگ خۆم خهریكی ئهو پهیكهره كرد تا تهواوم كرد و نیازم وایه له پێشانگهی داهاتوومدا وهك بهرههمێكی سهرهكیی كارهكانم نمایشی بكهم، ههموو ئهمانه لهو كۆمهڵه پهیكهرهدا ههن كه ئێستا ئامادهم كردوون و ڕهنگه له داهاتوودا له پێشانگهیهكی تایبهتدا نمایشیان بكهم.
پ: باسی پێشانگهت كرد، تا ئێستا له چهند پێشانگهدا بهشداریت كردووه و چهندی تایبهتت كردووهتهوه؟
و: له ساڵی 1971دا كه له سوپا بووم، بۆ یهكهمین جار له "معمل 13"ی سوپای عێراق له كهركووك پێشانگهیهك بۆ سهربازه بههرهوهرهكان كرایهوه، ئهوهبوو من بهپهیكهرێكی كهو بهشداریم كرد، ههر ئهوكات بووه جێگهی سهرسوڕمان و ڕهزامهندیی ههموو ئهوانهی له پێشانگهكهدا ئاماده بوون و ئهوهبوو خهڵاتیش كرام، ئهمهش بۆ من هاندانێكی باش بوو كه بهردهوام بم، دوای ئهوه له ساڵی 1986دا (نهرمین ئهحمهد ئهسوهد) ی كچم كه شێوهكارێكی ناسراوه، له مۆزهخانهی قهڵا له ههولێر پێشانگهیهكی كردهوه، منیش بهچهند پهیكهرێكی كهو و ئهسپ و مانگا و ئاسك لهو پێشانگهیهدا بهشداریم كرد.. لهبهر ئهوهی ئهوكات ماڵم له كهركووك بوو و لهو شارهشدا هونهرمهندانی كورد بۆ چالاكیی هونهری پشتگیری نهدهكران، بۆیه نهمدهتوانی پێشانگه بكهمهوه، تا له ساڵی 1998دا حكوومهتی بهعس تهرحیلی كردین و له ههولێر گیرساینهوه، یهكهمین پێشانگهی تایبهتیشم له 1999 له ڕێگهی بهڕێوهبهرایهتیی شێوهكاریی سهر بهوهزارهتی ڕۆشنبیری له ههولێر له هۆڵی میدیا كردهوه، ئهوكات كاك فهلهكهدین كاكهیی وهزیری ڕۆشنبیری بوو و پێشانگهكهی كردهوه، له ڕاستیدا كاك فهلهكهدین زۆرترین ڕۆڵی له بهردهوامبوونم ههبوو، چونكه زۆر هانی دام و تهنانهت لهسهر بودجهی وهزارهت ههندێك ئامێریشی بۆ دابین كردم، ئهوكاتیش هێزی كاركردنم باشتر بوو و تهندروستیم وهك ئێستا نهبوو، بۆیه ههر بۆ ساڵی داهاتوو 2000 پێشانگهی تایبهتی دووهمم كردهوه، بهههمان شێوه كاك فهلهكهدین كاكهیی كردییهوه، ئهوهبوو تهواوی پهیكهرهكانمی بۆ وهزارهت ههڵگرتهوه و له بری ئهوه بڕه پارهیهكی بۆ خهرج كردم، ئهمهش بۆ من هاندانێكی دیكه بوو.
پ: كه وهزارهتی ڕۆشنبیری تهواوی پهیكهرهكانتی بۆ خۆی گێڕایهوه، واتا هیچ پهیكهرێكت لا نهمایهوه، ئهی چۆن خۆت بۆ پێشانگهی دیكه ئاماده كرد له كاتێكدا ئهو پهیكهرانه كاری دهستین و كاتی زۆریان دهوێ تا تهواو دهبن؟
و: بهڵی ڕاسته، بهڵام ههر ئهوكات ئهو ههڵوێستهی كاك فهلهكهدین بۆ من هاندانێكی زۆر باش بوو كه ههوڵی پتر بدهم، ئهوهبوو دهستم بهدروستكردنی پهیكهری دیكه كردهوه و بۆ ماوهی 7 ساڵ بهردهوام بووم، له ماوهی ئهو 7 ساڵهدا پتر له 50 پهیكهری جۆراوجۆرم دروست كرد، ئهوهبوو پێشانگهی تایبهتی سێیهمم له 2007دا بههاوكاریی ناوهندی كهركووكی ڕێكخراوی هونهرمهندانی كوردستان له هۆڵی ڕێكخراو له كهركووك كردهوه و دهنگدانهوهیهكی باشی ههبوو.. له 2008یشدا ویستم پێشانگهی تایبهتی چوارهمم له ڕێگهی وهزارهتی ڕۆشنبیرییهوه بكهمهوه، له داواكارییهكهشمدا داوای كردنهوهی ئهو پێشانگهیهم له كۆیه كردبوو، لهبهر ئهوهی كۆیه شوێنی له دایكبوونمه و حهزم دهكرد یهك له پێشانگهكانم لهو شاره بێت، بهڵام بهداخهوه وهزارهت كردنهوهی ئهو پێشانگهیهیان لێكردم بهچیرۆكی (عهنتهر و عهبله) و ههر نهبڕایهوه و دیزه بهدهرخۆنهیان كرد.
پ: یانی چی دیزه بهدهرخۆنه كرا، ئهی بۆچی خۆت بهدواداچوونت بۆ نهكرد تا بزانی كاروبارهكهت بهكوێ گهیشتووه؟
و: چ هونهرمهندێك ههیه بیهوێ پێشانگه بكاتهوه و بهدواداچوونی بۆ نهكات، من نزیكهی 3 ساڵه بهدواداچوونی بهردهوامم كردووه، بهڵام وا دیاره وهزارهتی ڕۆشنبیری وهزارهتێكی فره حاكمه، وهك ئهو پهندهیه كه دهڵێت "ئۆخهی ئۆخهی ههركهس بۆ خۆی"، له ههر شوێنێك و شتێكت پێدهڵێن، بڕوا بكهن جار ههبووه گوتوویانه سبهی یان دوو سبهی پارهی دهرخستهكهت بۆ خهرج دهكرێت، كهچی دیسان كردوویانهته وشكهساڵی.. له ههمووی سهیرتر دهرخستهی پێشانگهكه له ئاست ئهو كارانهی من كردوومن تهنیا مایهی پێكهنینه، وا بزانم له ههر وڵاتێكی ئهم دنیایه ئهگهر بڵێیت پێشانگهیهكی پهیكهری دارین له وهزارهتی ڕۆشنبیری بڕی ملیۆنێك و شتێك دیناریان بۆ كردووهته دهرخسته "واته دهوروبهری ههزار دۆلار"، فشهیان بهئهقڵمان دێت، ئی برا خۆ من بهوهش ڕازی بووم چونكه بهڕاستی چاوم لهوه نهبووه پاره قازانج بكهم، كهچی ئهوهشیان دیزه بهدهرخۆنه كرد.
پ: كهواته تۆیش وهك زۆر له هونهرمهندانی دیكه تهنیا وهك نمایشكردنی هونهرهكهت پێشانگه دهكهیتهوه، ئهگهر نا ئهوه ههرگیز مایهی سوودمهندی نییه هونهرمهندێك ماوهی چهند ساڵ كار بكات و دواتر له پێشانگهدا ئهو بڕه پارهیهی باست كرد بۆی خهرج بكرێت؟
و: بێگومان مهسهلهكه تهنیا خزمهتكردنه بههونهری كوردی، بڕوا بكهن ههندێك له پهیكهرهكانم پتر له 5 مانگ و 6 مانگ كاریان تێدا دهكهم تا ئهو كاتهی تهواو دهبن، ئهگهر بهپاره بیانخهمه بهراوردهوه، نهك ههزار دۆلار، ئهگهر 10 ههزار دۆلاریشم بدهنێ تێیدا زیانمهند دهبم، من پارهكهم بهلاوه گرنگ نییه ئهوهندهی بیر له ههڵسهنگاندنێكی هونهری و ویژدانییانهی كارهكانم دهكهمهوه، بهڵام ئهم ههڵسهنگاندنه له وهزارهتی ڕۆشنبیری بزره، بهداخهوه وهزارهتی ڕۆشنبیری دهبوو جێگهی ڕۆشنبیران و هونهرمهندانی ڕاستهقینه بوایه، بهڵام نهك ههر وانییه، تهنانهت كاری زۆربهی هونهرمهندانی تێدا ڕێسوا دهكرێت، زۆر كهس ههن له وهزارهتی ڕۆشنبیری تهنیا بهمیزاج كار دهكهن و چێژ لهوه وهردهگرن هونهرمهند لێیان بپاڕێتهوه، بهڕاستی منیش وێڕای ئهو ههموو ماندووبوونهم لهم تهمهنهدا ئاماده نیم له كهس بپاڕێمهوه.. وابزانم ئهوهندهی باسم كرد بهسه بۆ ئهوهی كهسه ناشیاوهكانی ناو وهزارهتی ڕۆشنبیری كه كاریان بهدهسته، ئارهقه بڕێژن، ئهگهرچی لهو بڕوایهشدام چهند ئهوهندهی دیكه ڕهخنهیان ئاراسته بكرێت، ئهوان نه بایان دیوه و نه باران.. ئهمانه جگه لهوهی پێم سهیره و تا ئێستا نازانم ئهو دهرخستهیهی بۆ پێشانگهكهی من كرابوو چیی بهسهر هات؟! نازانم ئایا ئهو پارهیه خهرج كراوه و نامدهنێ، یان كهسێك دهستی بهسهردا گرتووه، یان چی و چی و چیتر، چونكه تا ئێستاش ئاگادار نهكراومهتهوه بهڕهتكردنهوه یان نهكردنهوهی پێشانگهكهم، بهپێچهوانهوه ههر له سهرهتاوه ڕهزامهندیی لهسهر درابوو و ئهوهندهی بهدواداچوونم بۆ كرد له وهزارهتی داراییش ڕهزامهندیی خهرجكردنی بڕه پارهی دهرخستهكهی درابوو.. ئیتر نازانم خۆیان و شیری خۆیان.
پ: ئهی ههوڵت نهداوه له شوێنێكی دی و له ڕێگهیهكی دیكهوه پێشانگهكهت بكهیتهوه؟
و: من ئێستا بهههموویانهوه پتر له 80 پهیكهرم بۆ پێشانگه ئامادهیه، لای خۆمهوه ماوهیهكه بڕیاری ئهوهم داوه ئهگهر هیچ لایهنێكیش بۆم نهكاتهوه، لهسهر ئهركی خۆم پێشانگهی تایبهتی چوارهمم بكهمهوه، بهڵام ماوهیهك بوو تهندروستیم ڕێگریی لێم كرد و ئهو پرۆژهیهم دواخست، ئهوهبوو لهم ماوهیهی دواییدا "ڕێكخراوی لاوانی سهردهم" له ههولێر بڕیاریان دا پێشانگهم بۆ بكهنهوه، بێگومان زۆر سوپاسیان دهكهم بۆ ئهو هاوكاری و ههڵسهنگاندنهیان كه كارهكانی منیان پێ باش بوو، ڕهنگه له داهاتوویهكی نزیكدا له ڕێگهی ئهوانهوه پێشانگهكهم بكهمهوه.
پ: بهپێی زانیاریی ئێمه تۆ ئهندامی ڕێكخراوی هونهرمهندانی كوردستانیشی، ئهی ئهوان هاوكارییان نهكردووی؟
و: من هیچ گلهییهكم لهو ڕێكخراوه نییه، پێشتر ئاماژهم پێ دا كه له 2007دا ناوهندی كهركووكی ئهو ڕێكخراوه سێیهمین پێشانگهی تایبهتمیان كردهوه، ئهگهر گلهییهكیشم ههبێت ئهوه تهنیا پهیوهندیی بهڕێكخراوی هونهرمهندانهوه نییه، چونكه كێشهیهكی گشتیی هونهرمهندانه، بۆ نموونه من پێشتر مووچهی ڕێزلێنانی هونهرمهندانم ههبوو، ئهوهش باش بوو و دهمتوانی لانیكهم بۆ كڕینی كهرهسته و كهلوپهلهكانی پهیكهرهكانم سوودی لێ ببینم، بهڵام زۆر سهیر بوو كه له بڕیارێكدا ئهو مووچهیهیان بڕی، تهنیا لهبهر ئهوهی دهڵێن نابێ ئهو كهسه مووچهیهكی دیكهی ههبێت، بهڵام من تهنیا مووچهی خانهنشینی سهربازیم ههیه و له حكوومهتی ناوهندی وهریدهگرم و ئهویش بڕه پارهیهكی كهمه، ئاخر نازانم مووچهی خانهنشینیی سهربازی چ پهیوهندییهكی بهكاری هونهری و مووچهی ڕێزلێنانی هونهرمهندانهوه ههیه ئهگهر ئهمه بیانوو نهبێت.. بهههرحاڵ بهوهش ڕازی بووین، كهچی وهزارهتهكهی خۆیشمان پشتی تێكردووین و دهستی دهستیمان پێدهكات.
پ: دوا جار خۆت بتهوێ شتێك بڵێیت؟
و: بێگومان لهبارهی هونهر لهلایهك و گلهییهكانیش لهلایهكی دیكهوه قسهمان تهواو نابێت، تهنیا دهمهوێ ئهوهندهی دیكه بڵێم ئهگهر گلهییم له ههر لایهنێك ههبێت، تهنیا له ڕاگهیاندنهكان نیمه، چونكه بهئهمهكهوه دهڵێم ڕاگهیاندنی كوردی بایهخی باشیان بهكار و هونهرهكهی من داوه و زۆر جار بهسهریان كردوومهتهوه، مهبهستم ههموو لایهنهكانه نهك تهنیا لایهنێك، بۆیه ئهم بهسهركردنهوهیهی ئێوهش بهرز ڕادهگرم و سوپاستان دهكهم، بهڵام هیوادارم بهرپرسانی وهزارهتی ڕۆشنبیریش ڕهخنهكانم بخوێننهوه و بهدواداچوونی بۆ بكهن، لانیكهم تۆزقاڵێك كهموكورتییهكانیانی خۆیانی له ڕێگهیهوه پێ كهم بكهنهوه.
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه. READ_MORE
|
بهر له وهی که راستهو خۆ بچمه ناو بابهتهکهو مهبهستهکهم بپێکم، به پێویستی دهزانم که لهلایان خۆم وشۆڕشگێڕانی رۆژههڵاتی کوردستان، دهست خۆشی گهرم وگوڕ له ههڵوێستی پارتی دیموکراتی کوردستان بکهم، بۆ ئهو وڵامه به پێزو بوێرانهیهی که له سهروتاری رۆژنامهی "خهبات" رۆژنامهی فهرمی و زمان حاڵی پارتی دیموکرات که 18/10/2010 له وڵامی لێدوانه پڕ له رق و بوختاناوییهکانی بهرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێران دراوه تهوه، ئهوی که شهبهکهی خهبهری تهلهفیزیۆنی و ههر وهها دیمانهکهی رۆژنامهی" رووداو" له گهڵ پاسدار (سهید عهزیم حوسێنی ) سهر کۆنسولی رێژیمی ئێران له ههولێر کردوویانه و لهو لێدوانانهدا وێرای سووکایهتی به هێما نهتهوهییهکانمان، حکومهتی ههرێمی کوردستانیشیان به دهست کردی سههیۆنیزم ناو زڕاندووه.
من لهو بڕوایهدام، سهرباری ههر كهموكوڕیی و ناتهواوییهك له دهستووری ههمیشهیی عێراقدا، بهڵام هێشتا ئهو دهستووره زۆر دهستكهوتی بۆ كورد تێدایه و رهوایی به زۆر شت داوه كه بۆ بههێزكردنی پێگهی سیاسیی و ئابووری كوردستان رۆڵی بهرچاو دهگێڕن، ئهمهش له ئینسافی "برا" عهرهبهكانی عێراقهوه نههاتووه، هێندهی بهنده بهو سیاقه مێژووییهی دهستووری عێراقی تێدا نوسرایهوه و خرایه راپرسییهوه، چوون ئهو دهمه عهرهبهكانی عێراق لهوپهڕی لاوازییدا بوون، تیرۆر و تۆقاندن سهرتاپای بهشهی عهرهبییهكهی عێراقی داپۆشیبوو، سووننه بایكۆتی كردهی سیاسیی وڵاتی كردبوو. ههموو ئهمانه بوونه فاكتۆرێكی گرنگ تاكو ئهو دهستووره به زۆر داخوازیی كوردهوه تێپهڕێت، یهكێك له گرنگترین ئهو ماددانهی له دهستووری عێراقیدا بهرجهسته بووه و سوودی زۆری بۆ لایهنی كوردیی تێدایه، رهواییدانه به ههرێمهكان "كه لهعێراقدا تهنیا یهك ههرێمی جیا ههیه له ناوهند، ئهویش ههرێمی كوردستانه"، سوود له سامانی سروشتیی ناوچهكانی خۆیان وهربگرن بهسامانی نهوتیشهوه، ئهوهش مافێكی دهستووریی به كورد بهخشی، بیر له دهرهێنان و ههناردهكردنی نهوت بكاتهوه، ههروهك بینیمان ئهو پرۆسهیه له چهند ساڵی رابردووهوه دهستیپێكردووه و ئێستا قۆناغێكی زۆر باشی بڕیوه و خهریكه كوردستان لهرێی هێڵی گازی نابۆكۆوه به ئهوروپاوه دهبهسترێتهوه.
دوای ئهوهی ناحهزانی گهلهكهمان، دڵنیابوون لهوهی كه لهبهردهم یهكڕیزی و یهكدهنگی ویهكههڵوێستی و دهنگههڵبڕینمان، له ڕووی ئهو نیاز و مهرامه گڵاوهیان، ههوڵدان بۆ دابڕینی برایانی ئێزیدی و شهبهك وفهیلیمان له كورد شكستی دههێنێت وسهركهوتوو نابێت، ئهوهش دهزانن سهرهڕای هێنانی ههزاران خێزانی تری عهرهب بۆ شاری كهركوك و ناوچه داگیركراوهكانی ترمان بۆ هاوسهنگیكردنی قهوارهی عهرهب و توركمان لهگهڵ قهوارهی كورد دا، لهوهش دڵنیان كه تا ئهمڕۆش ڕێژهی كورد له ڕێژهی عهرهب و توركمان زیاتره و سهرژمێری داهاتووش ئهگهر ساخته و فێڵی تیانهكهن ئهم ڕاستییه دهسهلمێنێت. بیریان له پیلانێكی تازه كرۆتهوه، ئهوهش ئهوهیه كه خانهی پرسیاری«نهتهوه»ت چییه ؟ له فۆرمی سهرژمێری لابهرن، بێگومان مهبهستیشیان ڕوون و ئاشكرایه لهم فڕوفێڵ و(شێر و ڕێوییه) كه دژی ئاشكرابوونی ژمارهی ڕاستیی كورده له كهركوك و ناچه داگیركراوهكانی ترمان، تا به منهتیشهوه كهمترین بودجهی ساڵانه بۆ پارێزگای كهركوك دیاری بكهن، بێجگه لهمهش گهلی مهرامی سیاسیی تریشیان له پشت ئهم ههوڵ نیازهوهیان ههیه.
رۆژی یهك شهمه له قهزای كۆیه له هۆڵی نهجیبه خانی جهلییزاده كاتژمێر چواری دوا نیوهرۆ بهرواری 17/10/2010 كۆمهڵێك رۆژ نامهنووس و رۆشهنبیر گروپێكیان راگهیاند بهناوی دهنگ بۆ بهرهنگاربوونهوهی گهندهڵی و پرسه نهتهواییهتیهكان
بههۆی ستراتیژی ناوچهكانی ههرێمی كردستان و دهوڵهمهندی خاك و جوگرافیاكهیهوه چهندین جار ههرێمی كوردستان توشی هێرشی خۆنهویست و پهلامادران و كاولكاری و ڕوخان و دهست درێژی كراوهتهسهر، چ لهڕووی ئیقلیمی و چ لهڕووی ناوخۆیهوه زۆرجار ئهم هێرش و كاول كاریه لهلایهن وڵاتانی دراوسێ وه كراوهته سهری، ئێرانیش یهكێكه لهوڵاته دراوسێكانی ههرێم كه ساڵانێك وهك پهناگه وابوو بۆمان بهتایبهت لهسهردهمی شۆڕش و دهسهڵاتی بهعسی گۆڕبهگۆڕ لهساڵی 1988 دوای ئهوهی كیمیا بارانی ههڵهبجهی شههید كراو 5000 ژن و منداڵ و خهڵكی بێتاوان بونه قوربانی ئێران ئهوكات هاوكاریهكی تهوای خهڵكی كوردستانی كردو لهفهوتان ڕزگاری كردین، بهڵام بهداخهوه دوای سهركهوتنی شۆڕش لهساڵی 1991 داو دروست كردنی حكومهتی ههرێم و بهدامهزاراوهكردنی ههرێمی كوردستان ئێران پهناگهكهی سهردهمی شۆڕش نهماو كهوته لێدانی بهڕژهوهنیهكانی حكومهتی ههرێم بهشێوهی ڕاستهو خۆ و ناڕاستهو خۆ ههم وهك بهرژهوهندی تاك و ههم وهك بهرژهوهندی گشتی ههرچهنده حكومهتی ههرێمی كوردستان بهردهوام پهیوهندی دبلۆماسی و بازرگانی لهگهڵ ئێراندا له ئاستێكی باشدایه، بهڵام بهداخهوه دهسهڵاتی كوردستان نهی توانی وه بهپێی پێویست كار بكاته سهر وهستاندنی ئهم هێرش وپهلهماردانه بهردهوامهی هاوبازرگانهكهی و پهناگهكهی جارانی یان داوای قهربوشی لێبكات وهیان ههڵوێستی ڕونی ههبێت. ئێران لهڕوی بهرژهوهندیهگشتیهكانی كوردستاندا كاری كردووه بۆ گرێدانی چهندین ڕێكهوتنی نهێنی له گهڵ نهیارانی كوردستانداو یان بووه به پهناگهیهك بۆ گروپه تیرۆرستیهكانی دوژمنی گهلی كورد و حكومهتی ههرێمی كوردستان و ڕێگه خۆشكردن بۆ دزهكردنیان بۆناو خاكی كردستان و تێكدانی باری ئارامی یان هێرشكردنه سهر پیرۆزیهكانی كوردستان و كهسایهتیه شۆڕگێرهكانی كورد و تاوانباركردنیان و ناوزڕاندنیان وه چهندین جار پهلامارو تۆپ بارانی ناوچه سنوریهكان و ئاوارهكردنی ههزاران گوند نشین. وه لهڕوی بهرژهوهندی تاكیش سوپای پاسدارانی ئێران چهندین جار هێرشی ناڕهوای كردووهته سهر ئهو كهسانهی كه له سنورهكانی ئێراندا كار دهكهن و كه زۆرجار ئهم هێرشانه كوژران و بیرندار بونی لێكهوتوهتهوه، یان ڕهوانه كردنی گیانداری ڕاهێنراوی دڕنده بۆ ناو گونده سنوریهكان و زیان گهیاندنیان به مهڕوماڵاتی گوند نیشنهكان و كه ئهمهش به ملوێنان دینار ده خهمڵێنرێت بۆخۆی ئهمهش زیان گهیاندنه به به سامانی وڵات دیارترین و تازهترین كردهی نهشیاوی ئێران دهرحهق به دوڕۆڵهی وڵاتهكهم كراوه كه 11/10 دوگهنجی كوردی كوردستانی كهخهڵكی سۆرانن دراون لهسێداره بهبیانوی ئهندام له گروپێكی تیرۆرستی تهنانهت نهیان هێشتوه تهرمهكانیشیان بهێننهوه بۆ خاك و نیشتمانیان بیان نێژن تا بهئارامی بۆههتاههتایه لهئامێزی خاك و وڵاتابن لهكاتێكدا دهسهڵات دارانی ئێران خۆیان له قهلهقیدا دهژین و گومانیان له ههمووتاكێكی ئێرانی ههیه بههۆی ئهوسیستمه داخراوهی كهدهسهڵات دارانی ئێران پهیڕهوی دهكهن بۆیه باشتر وایه نهمان كهن بهگیسكهكهی ههیاسی خاس لهلایهك هاوكاری و لهلایهك ئیهانهو كاولكاری، وهههقیشه حكومهتی ههرێمی كوردستانههنگاوی جدی بنێت بۆچارهسهركردنی ئهم هێرش و پهڵاماره بهردهوامانهی ئێران ووڵاتانی تری دراوسێمان به وهستاندنی پهیوهنیه دبلۆماسی و بازرگانیهكان لهگهڵیانداوهك كارتی فشار بۆیان، یان بانگ كردنی باڵوێز و كونسوڵخانهكانیان بۆناو پهڕلهمان و داواكردنی ڕونكردنهوه و داوای لێبوردن و قهرهبوكردنهوهی حكومهتی ههرێمی كوردستان، چونكه حكومهت و دهسهڵات بهرپرسه له ههموو شتێكی باش و خهراپی ئهم وڵاته تهنانهت له گیانی چۆلهكهیهكیش. 
كار و بڕیار و یاساكانی پهڕڵهمانی كوردستان، ههرگیز وهك پێویست نهبوون. هیچ كاتێكیش، هیچ كردهوهیهكی بهبێ خواستی ههریهك له یهكێتی و پارتی نهبووه، واتا ئهم دوو لایهنه چۆنیان پێ باش بووبێت و له بهرژهوهندییاندا بووبێت، پهڕڵهمان بهو شێوهیه رهفتاری كردووه..
گومانی خوێندنی وانهی ئینجیل لهیهكێك لهقوتابخانه ئههلیهكانی شاری ههولێر كه خاوهنهكهی مهسیحیه و بهسستمی ئهمریكی كاردهكات و دواتریش ناڕاستی ههواڵهكه دهركهوت، ههڵایهكی ئیعلامی لهناو كۆمهڵێك رۆژنامه و سایت و كهناڵی تهلهفزیۆنی دروستكرد، لهكاتێكدا ههموو ئهو منداڵانهی لهو قوتابخانهیه دهخوێنن كه ژمارهیان له200كهس تێناپهرێت و بهشێكی بهرچاویان مهسیحی و ئێزدین و منداڵه موسڵمانهكانیش بهئارهزوی بهخێوكهریان رۆشتونهته قوتابخانهكه و زۆر باشیش دهزانن كه خاوهنی ئهو قوتابخانهیه مهسیحیه،
قاسم فارس ئاغا که لهسهردهمی رژێمی روخاوی بهعسدا سهرۆکی مهفرهزه خاسه و مستهشاری فهوجی خهفیفه ژماره 85 بوو، خهڵکی شاری کۆیه به قاسمه کوێر ناویان دهبرد، یهکێ لهو سهرۆک جاشانه بوو که دلسۆزانه کاری بۆ رژێمی بهعسی ئێراق کردووه، راستهوخۆ یا ناراستهوخۆ بهشداری له کۆمهڵێ تاوان کردووه و پشکی کهم یا زۆر له گیانگهشکردنی دهیان پێشمهرگه و خهڵکی دیکهی بێتاوان ههیه، ههروهها راستهوخۆ بهشداری له تاوانی گهلکوژی ئهنفال له ئهنفالی دهشتی کۆیه و ناوچهکانی دیکهی دهوروبهری کۆیهدا که له بههار و هاوینی ساڵی 1988 دا روویاندا، کردووه.
لهوهتهی ئهو دهنگه لهكوردستان دروستبووه كهباس له بونی ئۆپۆزسیۆن بوون دهكهن دژی ئهوهن كه حزب یان بهرپرسه حزبییهكان دهس لهكارووباری حكومهت وه كاری پهرلهمان و یاسان وهردهن، ماوهیهكی زۆریشه چ دهسهڵات و ئهوهی حكومهتی پێكهێناوه چ ئهوهی خۆی ناوناوه ئۆپۆزسیۆن كه ئهمهیان هێشتا قاڵبی خۆی نهگرتووه، لهململانێیهكی سهخت دا كارهكانی خۆیان بهرێ دهكه، بۆیهدهڵێم بهرێكردن چونكه زۆربهی ئهو ململانێیهی كهلهناو پهرهمانی كوردستان دهبینرێت له پهرچهكرداردایه ئهوهش بهئاشكرا دهینرێت، پاش ئهوهی چهند دانیشتنێكی پهرلهمان بهرێوه چوو ههردوولایهنی دهسهڵات و ئۆپۆزسیۆن نهگهشتنه ئهنجامێك بۆ تێپهراندنی پرۆژهیاسای دهستهی باڵای ههڵبژاردنهكانی ههرێم یان كۆمیسیۆنی باڵای ههڵبژاردنهكانی ههرێم، وهههرلایهك دهیویست رای خۆی بسهپێنی بی ئهوهی هیچ لایك سازش بكات ههموشمان دهزانیین بۆبهدهستهێنانی دهسكهوتێك سازشكردن لهبهشێك لهداواكان دهبێت ههبێ، بهڵام ئهمهنهكرا لهلایهن ههردوولاوه، پاشان بێئهوه رابگهیهنری لایهنی ئۆپۆزسیۆن ژێربهژێر پهنای بۆ كاك نێچیرهوان بارزانی جێگری سهرۆكی پارتی برد، تابهڵكو تكایان بۆبكات، وهبهپێی زانیارییهكان تائێستا بهرێز بارزانی دووجار لهگهڵ لایهنی ئۆپۆزسیۆن كۆبۆتهوهو بابهتی كۆمیسیۆنهكهیان تاوتوێكردووه، لێرهدا دهبێت ههموو كهسێك بپرسێت ئایا لایهنی ئۆپۆزسیۆن نهبوو كهدژی دهسوهردانی حزب بوون لهحكومهت و یاساكانی پهرلهمان، ئایا بهرێز نهشیروان مستهفا خۆی پرۆژهیهكی نهنوسی بۆ جیاكردنهوهی حزب له حكومهت، كام لایهن ههیه لهكاتی ههڵبژاردنهكاندا بانگهشهی جیاكردنهوهی حزب و حكومهتی نهكردبێته دروشم چ لایهنێكی سیاسیی كوردستانی (ئۆپۆزسیۆن) ههیه كه ئێستاش باوهری بهوهنهبی كهحزب و حكومهت لێك جیانهكراوهتهوه تهنانهت داوای كهپێكهێنانی كهمپینیش كرا بۆ ئهو مهبهسته، بهڵام ئێستا ئهوه خۆتانن پهلكێشی كهسه حزبییهكان دهكهن بۆ دهسوهردان لهكارهكانی خۆتان كه پهرلهمانه.
عێراق ئهو ولاتهی دهتوانین بلێن یهكهم ولاتی عهرهبیهیه سیستهمی دیمۆكراسی تێدا چهكهرهی كردوه و خاوهنی دهستورێكی نووسراوی ههمیشهییه كهوا زۆرینهی گهلی عێراق دهنگی بۆ داوه. ههروهها تاكو ئێستا چهند ههڵبژاردنێكی تێدا ئهنجام دراوه. ههڵبژاردنهكان ههتا ڕادهیهكی باش گهمهی دیمۆكراسیهتی تێدا كراوه و چهندین حزب و ئاراستهی سیاسی دهنگیان هێناوه. بهڵام دهبێ ئهو ڕاستیهش بلێن كهوا هیچ حزبێكی سهرتاسهری له عێراق سهری ههڵنهداوه لهم بارودۆخهی ئێستادا. زۆربهی حزب و ئاراسته سیاسیهكان ڕهنگ ڕێژی پێكهاته نهتهوهیی و ئاینی و مهزههبیهكانی ولاتن. ئهمهش نیشانهی ئهوهیه تاكو ئێستا له عێراق و ناوچهكهدا ئهزمونی دیموكراسیهت پراكتیزه نهبووه. بۆیه گهلی عێراقیش هێشتا له ژێر كاریگهری ڕوداوه مێژوویهكان دهژی. ڕاستیهیهكی ترههیه و دهبێ بیزانین كهوا سیاسیهكانی عێراقیش ناتوانن گفتوگۆی پڕ له صهراحهت و ڕاشكاوانه لهگهل یهكتردا بكهن بۆگهیشتن بهئهنجام، بۆیه دهبینین له دوای ههڵبژاردنی گشتی 7/3/2010 تاكو ئێستا پهرلهمان جگه لهیهك كۆبوونهوه بۆ شهرعیهتدان به مووچهی ئهندامهكانی هیچ كۆبوونهوهیهكی تری ئهنجام نهداوه. ئهمهش بههۆی ڕێكنهكهوتنی سیاسیهكانه لهسهر پۆستهكان. هیچ یهكێك بۆ ئهوی تری جێناهێلی، سیاسیهكان وازیان لهیهك هێناوه و ڕوویان له دهرهوه كردوه بۆ دیداری سهرۆك و پاشاكانی ولاتانی ناوچهكه تاكو پشتیوانی بۆ خۆیان پهیدا بكهن. ههفتهی ڕابردوو زۆربهی سهركردهكانی عێراق بهتایبهت عهرهبهكان ڕوویان له ولاتانی ناوچهكه كرد و بهدیداری سهرۆكی ئهم ولاتانه گهیشتن كهوا سهردانیان كردن. تهنها سهركردهكانی كورد نهبێ. دیاره كوردیش هیچ قولایهكی سیاسی و دهولهتی هاوههلوێست و دۆستی لهناوچهكه نیه بۆیه ناچێت، ههروهها كورد كێشهی ئهوتۆشی لهگهل هیچ یهكێ له لیستهكانی تردا نیه. بۆیه چاوهڕێی ساغ بوونهوهی مڵملانێكانی ئهوان دهكات، تاكو ئهوكات گفتوگۆ لهسهر داوا و مافهكانی خۆی بكات. لهههمان كات دهبێ ڕاستیهیهكی تریش بلێن كهوا ولاتانی ناوچهكه بهرژهوهندیهكانی خۆیان له ڕێگای پێكهاتهكانی عێراق دهبینهوه. نموونه سوریا و ئوردهن و سعودیه و میێر بههۆی هاونهتهوهیی عهرهبی و مهزههبی سوننه بوونهوه زیاتر هاوسۆز و پشتیوانی سوننهكانن. ئێران بههۆی هاومهزههبی شیعهبوونهوه زیاتر هاوسۆزی شیعهكانه. توركیاش بههۆی بوونی كورد له ولاتهكهی و بههێزی ههرێمی كوردستان هاوكاری عهرهبهكان به ههردوو بهشهكهی دهكات. بۆیه ئێستا عێراق چۆته كتێبی گینس بۆ ژماره پێوانهیهكان كهوا زۆرترین زهمهن بهسهر وادهی دروستكردنی حكومهت تێپهڕیوه. ئهوهی ماوهتهوه چش لهدهنگی عێراقیهكان كهوا دهنگیان به سیاسیهكان داوه. چونكه ئهوهندی سیاسیهكان بۆ دوور دهڕۆن ئهوهنده لهنزیكهوه كێشهكان چارهسهرناكهن و خزمهت به ولاتهكهیان بكهن، چونكه بهرژهوهندی تایبهتی خۆیان وا دهخوازێ نهوهك بهرژهوهندی ولات و میللهتهكهیان..
مهرامه گڵاوهكانی كارلێكراوان به هزری بهعسیزم وهكو هینی بزن دیاره، ئهمهش به تایبهتی لهم ههڵوێسته دوادواییانهیان لهمهڕ سهرژمێریی عێراقدا به ئاشكرا دهرئهكهوێت كه ههموو ههوڵهكانیان خسته گهڕ بۆ دواخستنی ئهو پرۆسهیه و بۆیان چووه سهر، ئێستاش ئهیانهوێت بڕگهی – نهتهوه – له فۆرمی سهرژمێریدا نههێڵن، له كاتێكدا ئهو گومانلێكراوه بهعسییانه دهمێكه باس لهوه ئهكهن كه نهتهوهی كورد زیاد له ئیستیحقاقی خۆی بودجهی له 17 % ی بۆ تهرخان كراوه و قهوارهی كورد له عێراقدا شایهنی 13 % ی بودجهن! جا ئهمه ئهوه ههڵئهگرێت بپرسین ئهگهر كورد بهو جۆره ڕێژهی كهمه و قهوارهی بچووكه ئهبێت هۆكهی چی بێت له دهرخستنی ڕاستییهكان بترسن، وێڕای ئهوهی لهمێژه كۆشش ئهكهن ناوچه داگیركراوهكان نهك (دابڕاوهكان و جێناكۆكهكان)، تهعریب ئهكهن و ههڕهشه له دانیشتوانه ڕهسهنهكانی ئهكهن تا زێدی باب و باپیرانیان جێبهێڵن.
ئازادی و ژیانێكی ئاسووده مافی ههموو هاوڵاتییهكه له ههرشوێنێك بێت لهم دونیایه، ئاشنایه له كاتی دهسهڵاتی رژێمی پیًشوودا كورده دڵسۆزهكان رهودهنران و له شارهكانیان دهربهدهر دهكران لهژێر ناونیشانی (ترحیل)، وا ئێستا بهرهو یانزه ساڵ دهچێن كه پرۆسهی ئازادكردنی عێراق بووه و بهرهسمی ههرێمی كوردستان –ی عێراق راگهینراوه و ئهو ههرێمه له سهر ئاستی جیهانی دانی پێدا نراوه.
زۆربهی وڵاته زلهێزهكانی جیهانی ئهمرۆ له ڕووی سیاسی و ئابووری رۆشنبیریهوه پێشكهوتوون، بهههمان شێوه لهڕووی وهرزشیهوه پێشهنگی وڵاتانی جیهانن و له ههموو ڕكابهریه بههێزهكاندا ئهنجامی گهوره بهدهست دههێنن، بێگومان ئهم پێشوهچون و دهستكهوتانه به بایهخ و گرنگی دان به وهرزش و وهرزشكاران بهدهستدێت.
كهسێك ناتوانی نكۆلی لهوه بكات، كه ئهو تاوانانهی بهرامبهر گهلی كورد له كوردستانی باشور لهلایهن رژێمی بهعسهوه ئهنجامدراون، كۆمهلێك له كهسانی خائین و نهفس نزمی گهلی كورد ئامرازی جێ بهجێ كردنی بوونه!! له زۆر شوێنیش بۆ خۆ بردنه پێش و وهرگرتنی دهستكهوت، دهست پێشخهر بوونه له ئهنجامدانی تاوان دهرههق به گهلهكهی خۆیان. دیاردهی چونه سهنگهری دژ بهگهل، به تهنیا تایبهت نیه به گهلی كورد بهلكو به شێواز و رێژهی جیاواز بوونی ههبووه له نیو ههموو ئهو گهلانهی كه تێكوشاون له پێناو بهدهست هێنانهدی ئازادی و رزگاری نیشتماندا، بۆیه هیچ لهنگی نیه بۆ گهلی كورد لهم شێوازه كهسانهشی ههبێت!!!! بهلام لهنگی لهوهدایه كه له دوای سهركهوتن ئهم خائینانه، له رێگای دادگا بهسزای خۆیان نهگهیندرێن .ئهگهر سهیری مێژووی خهبات و تێكوشانی بزوتنهوهی رزگاری گهلی كورد بكهین، بهشێكی بهرچاوی ئهم مێژووه باسی رۆلی خائین و خۆفرۆشانی گهلهكهمان دهكات، كه بونهته هۆكاری سهرنهكهوتنی ئهم بزوتنهوهیه. بهلام دیسان ئهم توێژه قوناغ له دوای قوناغ له بهرفراوان بووندابوونه، هۆكاری سهرهكیش دهگهرێتهوه بۆ نهبوونی هیچ سزایهك بۆ ئهم خائینانه له دوای سهركهوتن. ههر له دوای بهیانی 11ی ئازاردا، ههموو جاش و بكوژانی هێزی پێشمهرگه به لێبوردنێك بۆنهوه بهشێك له رۆلهكانی گهل. ئهم شێوازه مامهلهكردنه هۆكارێك بوو كه رێژهی ئهم تۆیژه له شورشی نۆی گهلهكهماندا به رادهیهك بهرفراوان بێت كه ژمارهیهكی زۆر له پێكهاتهی گهلی كورد بچێته ئهم سهنگهرهوه، كه سهنگهری دژایهتی كردنی بزوتنهوهی رزگاری نیشتمانی بوو!!! پێش راپهرینیش كومهلانی خهلكی كوردستان چاوهروانی ئهوهبوون، له دوای وهدهرنانی هێزهكانی رژێم له كوردستاندا، ئهوانهی دهستیان سوور بووه به خوێنی گهلهكهمان، بدرێنه دادگا و بهسزای خۆیان بگهن، بهلام دیسان به لێبوردنێكی بهرهی كوردستانی كرانهوه رۆلهی گهلهكهمان. له قوناغی شهری دهسهلاتیشدا زۆرینهیان پلهیهك یان زیاتر خرانه سهرهوهی كۆمهلانی خهلكی كوردستان. دووباره و سێ باره بوونهوهی سوود وهرگرتنی خائینان له قوناغی شورش و سوود وهرگرتنی زیاتر له قوناغی سهركهوتنی شورشیشدا، دیاردهی چونه سهنگهری داگیر كهران له پێناو دهستكهوتدا، بهرفراوانتر دهكات. ئهگهر بریاری لێبوردن بۆ چهكدارانی رژێم له پێش راپهرین رێگا خۆشكهر بوو بۆ دوور كهوتنهوهی جاشهكان له رژێم، دیسان زیانێكی گهورهبوو بۆ كوشتنی گیانی نیشتمانیی و نهتهوهیی، چونكه خائین و نیشتمان فرۆش و پێشمهرگه و وولات پارێز خرانه یهك تای تهرازووه. قوربانیانی شورشیش كهوتنه خانهی لهبیر چونهوه. بریاری لێبوردنی بهرهی كوردستانی بهدهر نهبوو له بیرۆكهی خواستی قهرهبالاخ كردنی رێزهكانی خۆیان به چهكدارانی رژێم و پاشانیش وهك هێزێكی ملكهچ بۆ جێ بهجێ كردنی خهونهكانی خۆیان كه دهست بهسهر داگرتنی كوردستان و سرینهوهی هێزو لایهنهكانی تری سهر گۆرهپانی كوردستان بوو، بهكار بێنن، چونكه ئهم توێژه دهستهمۆكردن و بهكارهێنانی بۆ ههر مهبهستێك بێت زۆر ئاسانتره لهكهسی ئازاد و خاوهن ههلوێست، ئهم تۆیژه بهبێ دهنگی ههموو جوره شێوازێكی مامهلهكردن قبولدهكات و ئامرازێكی گوێرایهله بۆ فهرمانی ئاغاكانیان.
تا ئێستاش زمانی داڕشتنی قانونهکان له پهڕلهمانی ههرێمی کوردستاندا بهعهڕهبیه ههرچهنده له گهڵیدا دهقهکان وهرگهڕاونهته سهر زمانی کوردی، بهڵام ئهم باره دهربهستی ئهوه نایهت که دهقهکه بهزمانی رهسهن بێت.
بانگهشهكهی سهرۆك كۆماری عێراق، ئاراستهی ئهو لایهنانهی كرد كه له سهر پۆستهكانی حكومهتی نوێی عێراق ململانێ دهكهن، به تایبهت پۆستی سهرۆك وهزیران، تێدا هۆشداری ئهوهیدا كه دهبێت ههموو لایهك به هێمنی وبهو پهڕی لێبوردهییهوه كار بكهن دوور له توندوتیژی ودروستكردنی كهشێكی نائارام كه ڕنگه به ئاراستهیهكی خراپ ودوور له یاسا بۆ سهر ههموو لایهك بگهڕێتهوه، به تایبهت بۆ سهر ئایندهی عێراق، كه ئهم جۆره ڕهفتارانه هاوڵاتی تووشی دڵهڕاوكێی ومهترسی دهكات وئیتر متمانهی نامێنێت به هیچ لایهنێك.
سهرژمێری گشتی دانیشتووان به بنهمایهكی گرنگیی ههر كۆمهڵگایهك دادهنرێت، بۆ زانینی داتاو ژمارهی دانیشتوان و نهتهوهكان و ئاستی خوێندن و لایهنهكانی ئابووری و سیاسی ههموو ئهوانه دهبنه هۆكارێك بۆ ئهوهی حكومهت و دهسهڵاتی سیاسی بهرنامهی خۆی دابڕێژێت بۆ پێشكهوتنی وڵات لهههموو بوارهكاندا.
ئهوهی چاودێری بهرپرسانی ئهم ههرێمه بكات چ له دهسهڵات یاخود له ئۆپزیسیۆن توشی شۆك دهبێت چونكه بهراستی جێگای تێڕامانه، لهههرێم چۆن لێدوانێك و مامهڵهیهك دهكهن له بهغداش چیدهكهن. دڵنیام ئهگهر فرۆید بمابایه ناچار دهبوو چاو بهتیۆریهكهی بگێرێتهوه. چۆن دهبێت مرۆڤێك لهیهك كاتدا سادی و ماسیوشی بێت، ئێ ئهوهتا بهرپرسانی ئێمه له كوردستان له خۆیان سادی تر نییه، حهز به خوێن و جوێن... هتد دهكهن كهچی تهنها بهئاوا بونیان له حهمرین ماسیوشی سهدا سهد دهردهچن حهز به رازیبونی ئهوان دهكهن، لهوبهر حهمرینهوه نهخێر و نا نابیستین كهچی لهم ههرێمه بهسته زمامه نابێ و ناكرێ و نهخێر وێردی سهر زمانیانه. ئۆپزیسۆن وهك بڵێی لهم عێراقه وێرانه هیچ كهموكوڕیهك نهبێت لهودیو حهمرین نهورتهیهك نهرهخنهیهك وجودی نییه بگره جارجارهش بهئهوان دهمانشكێننهوهو دهمانترسێنن.
زاڵگهو سهنگهرهكانی پێشمهرگه
ئهوهی ئێسته لهنێو ههندی له برایانی رۆژنامهنووس هاتۆته كایهوه دهستخستنه نێو كارهكانی یهكترهوهیه، به شێوهیهك بی گوێدانه مافی یاسایی رۆژنامهنووسهكه ئینجا له راپۆرت بێت یاخود له وتار یانژی له وێنه، بی پرس و راوێژ لهملاو ئهولای وهردهگرن و بگره زۆرجاریش خۆیان دهكهنه خاوهن و بهناوی خۆیانهوه بڵاوی دهكهنهوه. ئهمهش بێمتمانهیی لهلای خوێنهران جێدههێڵێت و رۆژنامهنووسهكهش دهكهوێته ههڵهوهو پیشهیی و ئیتیكی رۆژنامهنووسی لهدهست دهدات، بهم هۆیهشهوه كۆمهڵگایهكی تهمبهڵ و سهقهتمان بۆ بهرههم دێت و ههنگاو ههنگاو بهرهو دواوه دهگهڕێیهنهوه.
ژیانی پهنابهری و ئاستهنگیهکانی لهو شێوازه ژیانهدا که له ناوهڕۆک و ڕووی ناوهوهیدا گهلێک مهینهتی و ئازاری شاراوهی بهبێ دهنگی له سێبهری ئهو ژیانهدا خۆیان حهشارداوه و زۆر جار مرۆڤ لێوهیان نادوێت، دونیای غوربهت و دوور له ئهوینداری وڵات دهبێته وێنهیهک له سهرجهم خهمهکانی مرۆڤ ڕهنگدهرهوهی گشت کردارو ههڵوێستهکانی و بیرکردنهوهی و کاریگهری لهسهر ئایندهی ..
توركیا بهو دیوهیدا نا، كه دهوڵهتێكی توندرهوی ئاسیاو هێزێكی تۆكمهی ناتۆیهو خاوهن ئایدۆژیایهكی عهلمانی ئهتاتوركیهو به ئاستهمیش سنوربهزێنی له پرهنسیپهكانی كهمال ئهتاتورك واته "كهمالیزم" ناكات و دهیان ساڵه نكوڵی له بوون و زمان و جوگرافیای كورد دهكات بهبێ ئهوهی كه بۆ ساتێك بیر له پێكهوه ژیانی ئاشتی بكاتهوه، لێ بهودیوهیدا كه چهند ساڵێكه كاراكتهرێكی وهكو "رهجهب تهیب ئۆردوگان" لهژێر پهرچهمی حیزبێكی رادیكاڵی ئیسلامی وهكو دادو گهشهپێدان و ئایدۆلۆژیای ئاینی گوڵهنیهكاندا رهنگرێژی سیاسهت و ئابوری و عهسكهرتاریهتی نوێ دهكات و توركیای رووبهڕووی چهندین پرسی ههڵپهسێردراو كردۆتهوه بهبێ ههبوونی هیچ ئهڵتهرناتیڤێك بۆ ئهو دۆخه، بۆیه گرنگه وهك خۆی قسهی لهبارهوه بكهین، نهك وهك برادهرانی كۆنفرانسی پلاتفۆرمی هاوبهشی نوسهرانی (توركی – كوردی) 15/2/2009 ی ههولێر.
له ههموو پێوهرێكدا، له ماتماتیمك بی یا لهفیزیك، یا سۆسیۆلۆژیا و ههر شتێكی دیكهی مادی و مانهوهی، ههمیشه پێوهری كۆتایی بۆ سهلماندنی ئهگهر و ویستهكان، له لۆژیكی كردارهكی بهرجهسته دهبی، واتا ئهوهی دهمێنێتهوه له دهرهوهی ئهو بازنهیه تهنها دهچێته تیۆری فریودانهوه، وهك چۆن له ئهزموونی مێژووی وڵاتانی جیهان بینومانه، كاتێك بۆ نموونه حیزبێك به باگراوندێكی مهزنهوه دێته گۆرهپان و له ماوهیهكی پێوانهییدا پێگهیهكی جهماوهری بههێز لهخۆی كۆدهكاتهوه و خهڵكی بهجۆش و خرۆشهوه گوی بۆ دروشم و بهرنامهكانی شل دهكهن، كهچی كاتێك ئهو حیزبه یا ئهو رێكخراوه دێته مهیدانی عهمهلی و فرسهتی بۆ دهرهخسی ناتوانی له گهڵ واقیعی راستهقینه مامهڵه بكاو بهناچاری لهههموو ئهو دروشمانهی خۆی ههڵدهگهرێتهوه كه پێشتر بانگهشهی بۆ دهكرد و بهوشهی سیحر ئامێز خهڵكهكهی هێناوهته خرۆشهوه، ئیدی لهو دهم و ساتهدا ئیفلیجی سیاسی خۆی رادهگهێنی و لهرووی پێگهی جهماوهریشهوه ئیفلیج دهبی.
ئهمساڵیش وهك ساڵانی پیشوو خویندكاران وقوتابیان ههزاران گلهیی وگازاندهیان ههبوو، پاش دهرچوونی ئهنجامهكانی تاقیكردنهوه، ههم لهقوتابخانه بنهرهتیی و ئامادهییهكان، ههم له كۆلیژهكان، قوتابیهكی گهرهكهكهی خۆمانم بینی، لهپۆڵی ههشت سهركهوت بۆ پۆڵی نۆ، زۆر دڵی خۆشبوو، كهچی بهداخهوه لهناكاو پیان راگهیاند، كه تۆ لهپۆلی حهوت سهركهوتوو نهبووی، بهههڵه لهپۆلی ههشت ئهمساڵ دهوامت دهكرد، كوڕی دراوسیكهمان لهكۆلیژ دهخۆێنی، ووتی دهزانی حیكمهت لهچیدایه كهزۆربهی خۆێندكارانی بهتایبهتی كوڕهكان بۆ دهوری دووهم ماون، ووتم بێشكه چهندین ساڵه دركم بهوه كردووه، بۆ ههر چاودیریهك لههۆڵهكانی تاقیكردنهوه رۆژانهیان بهپاره بۆ ههژمار دهكرێ، بۆ ههر دهفتهرێكی ئهزموون دیسان پارهیان بۆ حیساب دهكرێ، بۆ ههر ووردكاریهكی دهفتهرهكانیش بهههمان شێوه، پاره وهردهگرن، بۆیه زۆربهی خۆیندكاران بۆ دهوری دووهم دههێلنهوه، دایكی (حهمه) ش پێی ووتم ئهی حیكمهت لهچیدایه دكتۆر ئاواره عهرهبهكان، سێ مانگ پێشتر ناوی نهخۆش ئهنووسن، تا كاكی دكتۆر فهحسیان بكات، نهخۆشێك سێ مانگ بهتهنگهنهفهسی و زهغت و شهكره بمینێتهوه، ئاخرئهمه بۆ نهخۆشه، ئهمهیان نهینیهكی زۆر سهیره لهقوتابیهكهی بنهرهتی وخۆیندكارهكهی كۆلێژ سهیرتره، كاكی دكتۆری عهرهب هونهرێكی زۆر هونهری هێناوهتهههرێم و بهكاریدههێنێ، ئهو رۆژه هیچ موراجعی نهبوو كاكی سكرتێری دكتۆرهكه، پێی دهوتم سێ مانگی تر وهرهوه ئینجا سهیری نهخۆشهكهت دهكات، كهسیشی لا نهمابوو، بۆم دهركهوت ئهمه هونهرێكی یهكجار سهیره بۆ ههلخهڵهتاندنی نهخۆشهكانی ئێمهمانانه هاتۆته بهرههم!!!
